Het logo van het Nederlandse Rode Kruis.
Zoeken.
Home Actueel Nieuws De meest gestelde vragen over het zika-virus
17 augustus 2016 |

De meest gestelde vragen over het zika-virus

​​​#ZikaVirus - Het zika-virus veroorzaakt bij mensen een milde ziekte, bekend als 'zika' de 'zika-koorts', of de 'zika-ziekte', maar wordt in verband gebracht met microcefalie - een te kleine schedel - bij baby's. Wat moet je weten over het zika-virus? En wat doet het Rode Kruis?

artikel-website.jpg

 Het Internationale Rode Kruis gaat voorlichting geven over het zika-virus en mensen leren wat zij zelf kunnen doen in de strijd tegen de ziekmakende muggen. Op de foto een Braziliaanse vrijwilligers die tijdens de Olympische Spelen voorlichting geeft over het zika-virus. (Beeld: IFRC) 

Wat is het zika-virus?

Het zika-virus veroorzaakt bij mensen een milde ziekte, bekend als 'zika', de 'zika-koorts', of de 'zika-ziekte'. Het virus wordt onder meer verspreidt door de gelekoortsmug of de denguemug, die gele koorts, dengue (knokkelkoorts) en chikungunya verspreiden. ​

Wat zijn de symptomen van het zika-virus?

De symptomen zijn vergelijkbaar met een milde vorm van dengue (knokkelkoorts). Veel voorkomende ziekte​verschijnselen zijn: lichte hoofdpijn, huiduitslag, koorts, oogslijmvliesontsteking en gewrichtspijn. De klachten nemen meestal al na 2 dagen weer af en in 3 dagen is de koorts verdwenen. Pas daarna neemt de huiduitslag af. Zika-koorts lijkt vooralsnog een relatief milde ziekte die ‪2 tot 7 dagen duurt, met slechts 1 op de 5 personen die de symptomen ontwikkelt en vooralsnog geen doden veroorzaakt.

Er is een mogelijk verband tussen zika-koorts en microcefalie (een te kleine schedel en daardoor onderontwikkeling van de hersenen) bij pasgeboren baby's via de overdracht van moeder-op-kind; en tegelijk een sterker verband met neurologische aandoeningen bij volwassenen, waaronder het Guillain-Barré syndroom (tijdelijke spierverlamming als gevolg van een virus). Verder onderzoek is nodig, voordat we de relatie tussen het virus en microcefalie bij baby's echt kunnen begrijpen. Ook andere mogelijke oorzaken worden momenteel onderzocht. 

Hoe verspreidt het zika-virus zich?

Het zika-virus verspreidt zich op dit moment razendsnel in Zuid-Amerika en met name Brazilië. Waterrijk gebied, maar vooral stilstaand water vormt een broedplaats voor de muggen en muggenlarven die het virus bij zich dragen. Dit kan ook een emmer regenwater, of bloempotje met water op het erf zijn. De mug komt van oorsprong niet in Nederland of Noord-Europa voor.

Waar komt het zika-virus voor?

De uitbraak van zika heeft het niveau van een pandemie bereikt. Getroffen gebieden zijn op dit moment: Centraal-Amerika, het Caribisch gebied, Zuid-Amerika en Zuidoost-Azië. Om precies te zijn kampen deze landen met een uitbraak: Anguilla, Dominicaanse Republiek, Martinique, Sint-Maarten, Argentinië (de provincie Tucuman), Ecuador, Mexico, Suriname, Aruba, El Salvador, Nicaragua, Trinidad en Tobago, Barbados, Frans Guyana, Panama, Venezuela, Belize, Grenada, Paraguay, Verenigde Staten – Florida, Bolivia, Guadeloupe, Peru, Virgin Islands, Bonaire, Guatemala, Puerto Rico, Brazilië, Guyana, Saba, Colombia, Haïti, Saint Lucia, Costa Rica, Honduras, Saint Martin, Cuba, Jamaica, Saint Vincent en de Grenadines, Curaçao, Kaaimaneilanden, Sint Bartholomeus, Dominica, Marshall-eilanden, Sint Eustatius, Fiji, Kaapverdië, Filipijnen, Micronesia, Papoea-Nieuw-Guinea, Samoa, Thailand, Tonga en Vietnam

Hoe verliep de verspreiding van het zika-virus?

Het zika-virus is vernoemd naar het Zika-bos in Oeganda, waar het in 1947 voor het eerst werd ontdekt bij een resusaap, en in het jaar daarna bij muggen. Het eerste menselijke ziektegeval werd geregistreerd in Nigeria in 1952. De verspreiding bleef lange tijd beperkt tot een smalle strook rond de evenaar, strekkend van Afrika tot Azië. In 2014 verspreidde het virus zich verder naar het oosten: over de Stille Oceaan naar Frans-Polynesië en Paaseiland. In 2015 kwam het aan land in Mexico, Centraal-Amerika, het Caribisch gebied en Zuid-Amerika.

Wat is de incubatietijd van het zika-virus?

De precieze incubatietijd is niet bekend. Er zit waarschijnlijk enkele dagen tussen de besmetting en de eerste ziekteverschijnselen. 

Hoe worden patiënten behandeld?

De symptomen kunnen worden behandeld met rust, veel drinken en paracetamol. Aspirine en andere ontstekingsremmende middelen kunnen worden gebruikt wanneer dengue is uitgesloten. Anno 2016 is er geen vaccin of preventief medicijn beschikbaar. Tegen de microcefalie (van de baby) bestaat geen behandeling.

Geeft het zika-virus risico's voor zwangeren?

Er wordt op dit moment onderzocht welke effecten zika kan hebben op het ongeboren kind. Eind 2015 is het Ministerie van Volksgezondheid van Brazilië een onderzoek gestart naar de relatie tussen een toename in het aantal gevallen van microcefalie (eem te kleine schedel) bij pasgeborenen en het aantal zika-virusinfecties in het noordoosten van Brazilië. Volgens een voorlopige analyse lijkt het grootste risico van microcefalie en misvormingen te bestaan bij een infectie tijdens het eerste trimester van de zwangerschap. Zwangere vrouwen hebben overigens hetzelfde risico als de rest van de bevolking op een besmetting met het zika-virus.

Welke maatregelen moet je als zwangere nemen?

Vrouwen die zwanger zijn of van plan zijn zwanger te worden, wordt geadviseerd naar hun arts te gaan voor monitoring en prenatale zorg. Dit is het advies van PAHO (Pan American Health Organization – een onderdeel van de WHO). Vanwege de zika-virusuitbraak wordt zwangere vrouwen en vrouwen die zwanger willen worden in Nederland, uit voorzorg, geadviseerd om met een arts de noodzaak van een reis naar deze gebieden goed te overleggen en uitstel te overwegen. Zie voor meer informatie van het RIVM over het zika-virus en zwangerschap.

Wat moet er gebeuren om de zika-pandemie te stoppen?

"Een mug houdt zich niet aan de landsgrenzen", legt Frido Herinckx uit. "Het is belangrijk om de uitroeiing van de mug integraal aan te pakken", aldus Frido, hoofd van de internationale noodhulp van het Nederlandse Rode kruis. "En tegelijkertijd is het belangrijk dat mensen die ziek zijn medische zorg krijgen en mensen moeten leren hoe ze zélf iets kunnen doen. Broedplaatsen van muggen uit woongebieden verwijderen bijvoorbeeld. Om dit te laten slagen is juist de integrale aanpak zo belangrijk. Ook de voorlichting moet grootschalig worden ingezet bij een pandemie van deze omvang. We hebben een integrale aanpak met succes toegepast tijdens de ebola-uitbraak in West-Afrika en bijvoorbeeld in de strijd tegen cholera-epidemieën."

Wat doet het Rode Kruis in de strijd tegen het zika-virus?

Het Internationale Rode kruis heeft voorlopig €2.100.000 (2.380.409 Zwitserse frank) nodig om in eerste instantie direct 200.000 mensen in de regio Zuid-Amerika te bereiken en indirect nog eens 1 miljoen mensen met voorlichtingsprogramma's op het gebied van gezondheid, water, sanitaire voorzieningen, hygiëne en het voorkomen van besmetting. Het doel is de gezondheidsrisico's voor de bewoners binnen de perken te houden, de uitbraak van het zika-virus in de getroffen landen te stoppen en de overdracht naar risicolanden te voorkomen. 

Het plan van aanpak van het Rode Kruis kent 3 pijlers:

  • Bestrijding van het virus in besmette gebieden.
  • De opzet van voorlichtingsprogramma's over het virus, over het voorkomen van besmetting, eventuele behandelingen, en voorlichting over de risico's voor zwangeren.
  • Ondersteuning van bestaande gezondheidszorg met voorlichtingsmateriaal en vakinhoudelijk advies aan instellingen en artsen (bijvoorbeeld van arts tot arts). 

En verder zal het Rode Kruis:

  • De training van Rode Kruis-medewerkers en vrijwilligers over de bestrijding van de epidemie opschalen.
  • Ondersteuning bieden met kennis en advies aan de nationale Rode Kruis-verenigingen in Midden- en Zuid-Amerika die extra hulp nodig hebben bij de strijd tegen het virus.
  • Bijdragen aan een goede coördinatie van informatie (inclusief juistheid en coherentie) over de verspreiding van het virus, de mug en de uitbraak.

Is de hulpverlening gevaarlijk?

"We sturen onze professionals en vrijwilligers goed geïnformeerd naar de besmette gebieden", legt Frido uit. "Dan ben je al beter voorbereid. Daarnaast zijn de ziekteverschijnselen relatief mild (zwangeren uitgezonderd) en is de kans op ziek worden relatief klein. Slechts 1 op 5 krijgt ziekteverschijnselen. Ter vergelijking, werken in ebola- of choleragebied is gevaarlijker."

Wat kun je doen om besmetting met het zika-virus te voorkomen?

Het zika-virus wordt overgedragen door de gelekoortsmug, Aedes aaegypti, een mug die overdag actief is. Voorkomen dat je gebeten wordt is daarom wat lastiger. Het vraagt lichaamsbedekkende kleding (in een tropisch land). Dit in tegenstelling tot de malariamug, de Aedes anophylus, die alleen rond zonsondergang actief is. Een beet van de malariamug is bijvoorbeeld goed te voorkomen met muskietennetten.

Welke maatregelen kun je nemen als je naar gebieden reist waar het zika-virus heerst?

  • Bescherm de huid tegen blootstelling aan muggen door het dragen van lange mouwen, een lange broek en hoeden.
  • Gebruik een adequaat insectenwerend middel en volg de instructies op het etiket.
  • Als je overdag gaat slapen, bescherm jezelf dan met een klamboe die met insecticide is behandeld.
  • Zorg ervoor dat je weet waar zich mogelijke muggenbroedplaatsen bevinden (bv emmers met stilstaand water) en verwijder die.
  • Kijk voor de bescherming tegen muggenbeten op de website van LCR.

Wat gebeurt er als het zika-virus in Nederland opduikt?

In Nederland is het zika-virus zelf niet opgedoken. Wel zijn er ziektegevallen geregistreerd. De infectie met het zika-virus is vastgesteld bij mensen die het in het buitenland hebben opgelopen. Dat is bij enkele reizigers gebeurd die in Suriname besmet zijn geraakt met het virus. "Verspreiding van het zika-virus binnen Nederland is zeer onwaarschijnlijk, omdat de verantwoordelijke steekmuggen in Nederland eigenlijk niet voorkomen. De overdracht is hier zo goed als minimaal. De kans bestaat wel dat je op vakantie in Zuid-Europa iets oploopt. Echter het perspectief is belangrijk. Het is nu niet ineens gevaarlijker om naar Spanje op vakantie te gaan", aldus Frido.

Is het gevaarlijk om te reizen naar landen waar het zika-virus heerst?

Het Ministerie van Buitenlandse Zaken geeft reisadviezen af. Kijk voor de actuele reisadviezen naar Zuid-Amerika op de website van het Ministerie van Buitenlandse Zaken.

Bronnnen:

RIVM

WHO

WHO fact sheets zika

PAHO (Pan American Health Organization – onderdeel van de WHO)​  

Wil jij helpen?

Het Rode Kruis helpt bij de bestrijding van het Zika-virus en bij tal van andere rampen over de hele wereld. Help jij ons? Doneer dan via de online donatiemodule (rode knop) of op giro 881. Het IBAN-nummer is NL33 INGB 0000 0008 81 (7 nullen), t.n.v. het Nederlandse Rode Kruis in Den Haag.