Het logo van het Nederlandse Rode Kruis.
Zoeken.
Home Actueel Nieuws Film The Hurt Locker en het oorlogsrecht
23 maart 2010 |

Film The Hurt Locker en het oorlogsrecht

'The Hurt Locker” won deze maand 6 Oscars. De film beschrijft de oorlog in Irak. Naast de artistieke kwaliteiten van de film krijgt de kijker ook een indruk van de complexe situaties die een hedendaagse oorlog met zich meebrengt. Het humanitair oorlogsrecht gaat over de regels die gelden in een oorlog. 
 
 Film The Hurt Locker.jpg"The Hurt Locker" van regisseuse Kathryn Bigelow won deze maand 6 Oscars. De film beschrijft de oorlog in Irak vanuit het perspectief van een team Amerikaanse bomexperts. Naast de artistieke kwaliteiten van deze film krijgt de kijker ook een indruk van de complexe situaties die een hedendaagse oorlog met zich meebrengt. Er is vandaag de dag meestal geen sprake meer van twee officiële en duidelijk herkenbare legers. Soms zijn de strijdende partijen bovendien moeilijk te onderscheiden van de burgerbevolking, omdat zij geen uniform hebben of hun wapens niet openlijk dragen.
 
Het humanitair oorlogsrecht gaat over de regels die gelden in een oorlog, dus die ook golden in het conflict in Irak waarover de film gaat. Deze film laat zien welke risico's burgers in een moderne oorlog lopen. Hoewel het oorlogsrecht het aanvallen van burgers verbiedt, worden zij toch vaak slachtoffer. Soms van een directe aanval, zoals een bomaanslag op een markt, soms van een explosief dat neergelegd om de tegenpartij te bombarderen. De hoofdpersoon uit de film, Sergeant Eerste Klasse Will James, detoneert bommen die de Amerikaanse troepen aantreffen in Irak.
 
Ontstekingsmechanismen zitten verwerkt in het dashboard van een auto,  in een kluwen zwerfvuil of zelfs in het lijk van een kind - een zogenaamde body bomb. De explosieven liggen verstopt door de hele stad. De leefomgeving van de burger wordt hiermee tot slagveld en burgers al snel tot slachtoffer.
Maar er is ook een andere kant, burgers die direct deelnemen aan de strijd  verliezen hun recht op bescherming tegen. Maar dat is aan een burger niet altijd duidelijk te zien; een burger draagt geen uniform en lang niet altijd een wapen. In de film vragen de soldaten zich dan ook met regelmaat af op wie ze mogen schieten, zoals in de openingsscène, waarin een Irakese omstander zijn mobieltje uit zijn zak haalt. De soldaten kunnen niet inschatten of deze man iemand belt, of het ontstekingsmechanisme van de bom in werking stelt.
 
Onmiddellijk ontstaat paniek: "Drop the phone!" roept de ene soldaat hem toe, "Burn him!" brult zijn collega. Later ontstaat een vergelijkbare situatie als een Irakees die, toch al verdacht, de handelingen van de Amerikanen staat te filmen, begint te seinen naar twee andere mannen. Op de vraag of hij de man moet uitschakelen van zijn ondergeschikte antwoordt de commandant: "Be smart, make a good decision".  Maar wat is 'a good decision'? Met deze scènes impliceert de filmmaakster dat de Amerikaanse soldaten zich er bewust van zijn dat burgers pas aangevallen mogen worden als ze direct meedoen met de vijandelijkheden. De film toont  echter ook hoe moeilijk het is te bepalen wie een burger is in zulke omstandigheden. De soldaten moeten binnen seconden besluiten. Het oorlogsrecht schrijft voor dat in geval van onzekerheid de burger altijd het voordeel van de twijfel moet krijgen. Aan deze voorbeelden kunnen we ook zien hoeveel daarbij op het spel staat: ontsteekt de beller een bom, dan zijn de gevolgen desastreus, zowel voor de soldaten als voor de omstanders.
Ook al is de "Hurt Locker" een fictief verhaal, de film laat op indringende wijze zien hoe ingewikkeld het is om sommige regels van het oorlogsrecht na te leven in een oorlog die zich in een stad afspeelt, en waarbij de partijen die meedoen niet altijd goed te onderscheiden zijn van burgers.
 
Het Internationale Rode Kruis heeft vorig najaar een set richtlijnen opgesteld om soldaten houvast te geven bij het beoordelen van dergelijke situaties.
 
Deze richtlijnen over 'directe deelname aan de vijandelijkheden' zijn te vinden op http://www.icrc.org/web/eng/siteeng0.nsf/html/p0990?opendocument.
 
De film draait in verschillende bioscopen in het hele land, maar is ook al op DVD te koop.
 
Mocht u vragen hebben over het Humanitair Oorlogsrecht (of voorbeelden uit "The Hurt Locker") neem dan contact op  met de Afdeling Humanitair Oorlogsrecht door middel van een e-mail naar: hor@redcross.nl.