Het logo van het Nederlandse Rode Kruis.
Zoeken.
Home Actueel Nieuws Nieuwsberichten 2009 Wat betekenen de Verdragen vandaag de dag
11 augustus 2009 |

Wat betekenen de Verdragen vandaag de dag

​Wat zijn de Verdagen van Geneve en waarom zijn ze zo bijzonder. Wat betekenen ze nu voor een soldaat of jou en mij?

Wat zijn de Verdagen van Genève?

 

Het zijn vier verdragen die zijn geformuleerd in Genève in 1949. Deze vier Verdragen vormen de kern van het humanitair oorlogsrecht, dat de regels ten tijde van een gewapend conflict bepaalt. De conventies volgen de lijn die ingezet is door de Zwitser Henri Dunant, die gemotiveerd was door de verschrikkingen die hij zag tijdens de Slag bij Solferino in 1859 en opkwam voor de zieken en gewonden op het slagveld. Op 12 augustus viert het Rode Kruis het 60-jarig bestaan van deze verdragen.
 
Er zijn vier Verdragen van Genève:
 
  1. Het eerste Verdrag van Genève voor de verbetering van het lot van de gewonden en zieken die zich bevinden bij de strijdkrachten te velde
  2. Het tweede Verdrag van Genève voor de verbetering van het lot van de gewonden, zieken en schipbreukelingen van de strijdkrachten ter zee 
  3. Het derde Verdrag van Genève over de behandeling van krijgsgevangen
  4. Het vierde Verdrag van Genève over de bescherming van burgers in oorlogstijd
 
In 1864 kwam het Eerste Verdrag van Genève tot stand en was geheel gewijd aan de bescherming en zorg voor gewonde soldaten in het veld (tijdens landoorlogen). Het recht breidde zich in de loop der jaren uit en trok zich ook het lot aan van diegene die waren blootgesteld aan de gevolgen van zeeoorlogen (1906), zoals schipbreukelingen, en later ook krijgsgevangenen (1929).
De verschrikkingen van de Spaanse burgeroorlog en de Tweede Wereldoorlog, met name voor burgers, hebben ertoe geleid dat, op initiatief van het ICRC (Internationale Comité van het Rode Kruis) en Zwitserland, in 1949 in Genève een groot aantal Staten bijeenkwam om nieuwe afspraken te maken over de bescherming van de meest kwetsbare groepen tegen de gevolgen van oorlogvoering. Het gaat dan om de bescherming van personen die niet of niet meer deelnemen aan de gevechten. De belangrijkste uitbreiding van het humanitair oorlogsrecht betrof een apart verdrag voor de bescherming van burgers (het vierde verdrag). De andere beschermingsregimes werden verder ontwikkeld en aangevuld met nieuwe bepalingen. 
 

Waarom zijn de verdragen zo bijzonder?

 
De verdragen zijn ondertekend door alle staten in de wereld en dat is uniek: overal ter wereld gelden nu dezelfde regels. Indien het humanitair oorlogsrecht door een tegenstander geschonden wordt, ontslaat dit de andere partij bij een gewapend conflict niet van zijn eigen verplichtingen onder het humanitair oorlogsrecht. Bovendien bevatten de Verdragen voor het eerst in de geschiedenis van het humanitair oorlogsrecht een expliciete bepaling over niet-internationale gewapende conflicten - gemeenschappelijke artikel 3, dat aangemerkt is door het Internationaal Gerechtshof als de ondergrens voor een menslievende behandeling van elk persoon in elk conflict. De regels van het humanitair oorlogsrecht gelden in gelijke mate voor alle strijdende partijen.
Bovendien worden staten die partij zijn bij het verdrag verplicht om de nodige wettelijke maatregelen te nemen om personen die een ernstige inbreuk maken op de Verdragen te bestraffen.
 

Zijn de verdragen nu nog wel relevant en toepasbaar?

 
Ja dat zijn ze. Zolang er gewapende conflicten zijn zal er behoefte zijn aan internationale regels die de gevolgen van oorlogvoering beperken voor mensen en objecten en die de meest kwetsbare groepen beschermen. Dit is het doel van het humanitair oorlogsrecht. De regels van het humanitair oorlogsrecht hebben ontelbare levens gered, ervoor gezorgd dat krijgsgevangenen menswaardig behandeld worden, geholpen om families te herenigen en burgers te beschermen.
 
Hoewel de conflicten van nu complexer zijn dan toen de verdragen werden opgesteld in 1949, zijn de regels van het humanitair oorlogsrecht onverminderd van belang en relevant. Alle staten en groeperingen horen zich nog steeds aan de regels te houden en onderscheid te maken tussen strijders en burgers. Daarnaast worden nieuwe regels ontwikkeld en oude aangevuld, bijvoorbeeld met de Aanvullende Protocollen van 1977, de verdragen om landmijnen en clustermunitie te verbieden en het oprichten van diverse tribunalen om oorlogsmisdadigers te berechten. Ook worden er verschillende onderzoeken gedaan om de verdragen te verduidelijken, zoals de ICRC studie naar wie nu wel en niet actief deelneemt aan een conflict.
 
Het Rode Kruis betreurt elke schending van het humanitair oorlogsrecht, maar wijst erop dat de verdragen door de staten zijn ondertekend en door de staten moeten worden geïmplementeerd en nageleefd. Staten hebben ook de plicht om elkaar te helpen bij het toepassen. Als de regels van het humanitair oorlogsrecht niet worden nageleefd ligt dat niet aan de relevantie of toepasbaarheid van de regels. Als regels worden geschonden dan is het zaak om de schending van de regel aan te pakken en niet de regel aan te passen. Schendingen benadrukken het belang van de verspreiding van het humanitair oorlogsrecht. Indien men niet op de hoogte is van de regels, is het onmogelijk om ze na te leven. Het Rode Kruis ondersteunt staten bij de promotie, disseminatie en implementatie van het humanitair oorlogsrecht.   
Wat betekenen de Verdragen van Geneve van 1949 voor:
 

…een Nederlandse soldaat in Uruzgan?

 
Een Nederlandse soldaat is gehouden aan het humanitair oorlogsrecht. Voorafgaand aan de uitzending zal de militair van het ministerie van Defensie of van het Rode Kruis een briefing hebben ontvangen over het humanitair oorlogsrecht. Tijdens zijn uitzending krijgt de militair te maken met het humanitair oorlogsrecht. Zowel hij als zijn tegenstander moeten zich richten op militaire doelen, mogen geen onnodig lijden veroorzaken bij de tegenpartij en als de militair gevangen genomen wordt, moet hij humaan worden behandeld, zoals in de Verdragen is aangegeven.
…een ontheemde in de Swat vallei of een Somalische vluchteling in Kenia?
Het humanitair oorlogsrecht, dat van toepassing is tijdens gewapende conflicten, beschermt personen die niet (of niet meer) deelnemen aan de vijandelijkheden, ongeacht of iemand thuisblijft of zijn huis heeft moeten verlaten. De Pakistaanse ontheemden in de Swat vallei in Pakistan zijn onderdeel van de burgerbevolking, en genieten bescherming als burgers onder het humanitair oorlogsrecht. Onder het humanitair oorlogsrecht bestaat geen expliciete verwijzing naar ontheemden, maar burgers die hun woonplaats hebben verlaten als gevolg van een gewapend conflict vallen wel onder de bescherming van het recht. Dit geldt voor zowel internationale als niet-internationale gewapende conflicten.
Het humanitair oorlogsrecht bevat regels die erop gericht zijn om te voorkomen dat burgers op de vlucht moeten. Dit komt tot uiting in het verbod om aanvallen te richten tegen burgers of burgerobjecten. Het humanitair oorlogsrecht maakt onderscheid tussen wat een militair doelwit is en wat niet en alleen militaire doelwitten mogen worden aangevallen. Bovendien zijn aanvallen op objecten die onmisbaar zijn voor het overleven van de bevolking, plaatsen van godsdienstige verering en culturele erfgoederen verboden. Ook aanvallen op installaties die gevaarlijke krachten bevatten (zoals dammen en kerncentrales) of aanvallen die ernstige schade aan het milieu kunnen veroorzaken zijn verboden. Daarnaast verbiedt het humanitair oorlogsrecht om de burgerbevolking te bevelen om zich te verwijderen uit een gebied, tenzij dat voor hun eigen veiligheid noodzakelijk is. De strijdende partijen van het conflict dienen er bovendien voor te zorgen dat familieleden die elkaar door het gewapend conflict uit het oog hebben verloren weer worden herenigd. Ook hierbij speelt het ICRC een belangrijke rol.
 
…Charles Taylor, die wordt berecht voor het Speciaal Hof voor Sierra Leone?
Staten die partij zijn bij de Verdrag hebben de verplichting om ernstige inbreuken hierop strafbaar te stellen. Soms kan of wil een Staat personen die verdacht worden van schendingen van het humanitair oorlogsrecht niet zelf berechten. In een aantal gevallen is daarom een speciaal tribunaal ingesteld, zoals de Tribunalen voor het voormalig Joegoslavië en Rwanda en het Internationaal Strafhof. Maar ook het Speciaal Hof voor Sierra Leone is zo'n tribunaal en is bevoegd zich over verdachten van ernstige inbreuken en andere schendingen van het humanitair oorlogsrecht te buigen. Charles Taylor staat terecht voor onder andere ernstige schendingen van het humanitair oorlogsrecht en oorlogsmisdrijven, waaronder voor schendingen van bepalingen die opgenomen zijn in de Verdragen van Genève.
 

…een gewapende groepering zoals de FARC?

 
Hoewel alleen staten partij kunnen zijn bij de Verdragen van Genève, moeten alle partijen bij een gewapend conflict zich aan het humanitair oorlogsrecht houden. Dit geldt voor Staten maar ook voor gewapende niet-statelijke groeperingen, zoals de FARC. Uit de Verdragen van Genève valt op te maken dat een gewapende groep die onder het HOR valt rechten en plichten heeft die lijken op die van ´gewone´ legers. Gevangen leden van de groep moeten bijvoorbeeld op dezelfde manier als krijgsgevangenen worden behandeld. Omgekeerd moeten leden van de groep hun gevangenen menswaardig behandelen, mogen ze geen gijzelaars nemen en moeten ze de burgerbevolking ontzien.
 

…particuliere beveiligingsbedrijven?

 
Iedereen die betrokken is bij een gewapend conflict wordt gebonden door het humanitair oorlogsrecht. Dit geldt ook voor particuliere beveiligingsbedrijven. Tenzij ze onderdeel zijn van de krijgsmacht van een staat of vechtfuncties hebben voor een georganiseerde gewapende groepering die partij is bij het conflict, zijn medewerkers van particuliere beveiligingsbedrijven burgers. Als burgers mogen ze niet worden aangevallen en mogen ze niet direct deelnemen aan de vijandelijkheden. Doen ze dit laatste toch dan verliezen de bescherming die ze genieten als burger voor zolang ze deelnemen en kunnen ze berecht worden voor deelname aan de vijandelijkheden..
…kindsoldaten?
 
Een kind is iemand die jonger is dan 18 jaar. Volgens de Verdragen van Genève mogen kinderen jonger dan 15 jaar niet deelnemen aan vijandelijkheden. Staten en gewapende groepen mogen geen kinderen jonger dan 15 in dienst nemen. Verder zegt het humanitair oorlogsrecht dat als het toch nodig blijkt om kinderen tussen 15 en 18 jaar op te nemen in de nationale strijdkrachten, de oudsten dan voorrang moeten krijgen.
 
Het humanitair oorlogsrecht bevat regels voor de bescherming van alle burgers, dus ook kinderen. Er zijn echter specifieke regels voor extra kwetsbare groepen, zoals kinderen. Kinderen houden die bescherming ook als ze zelf hebben gevochten en gevangen worden genomen. Het Statuut van het Internationaal Strafhof zegt dat het ronselen van kinderen onder de 15 en hun inzet in gewapende strijd een oorlogsmisdaad is. Het Internationale Rode Kruis Comité (ICRC) en het Nederlandse Rode Kruis vinden dat kinderen onder de 18 jaar niet direct of indirect mogen deelnemen aan het gewapende conflict.
…journalisten?
 
Journalisten in oorlogsgebied zijn burgers onder het humanitair oorlogsrecht en worden beschermd door het Vierde Verdrag van Genève en het Eerste en Tweede Aanvullende Protocol bij de Verdragen van Genève. Een journalist heeft dus recht op de bescherming die burgers toekomt. Dit is niet het geval als een journalist actief meedoet met de gevechten. Wat journalisten van burgers onderscheidt, is dat wanneer ze gevangen worden genomen, ze recht hebben op de status van krijgsgevangene. Dit staat in het Derde Verdrag van Genève dat over krijgsgevangenen gaat. Oorlogscorrespondenten zijn personen die de gewapende macht volgen zonder direct deel uit te maken van die gewapende macht. Ze zijn in het conflictgebied met toestemming van de gewapende macht en worden ook door deze macht beschermd. Oorlogscorrespondenten krijgen een identiteitskaart van de gewapende macht. Dit is een belangrijk document, want als een oorlogscorrespondent gevangen wordt genomen door de tegenstander dan geeft dat document recht op de status van krijgsgevangene.
 

 …het Rode Kruis?

 
De oprichter van het Rode Kruis, Henri Dunant, was initiatiefnemer van de Verdragen van Genève. Hij, en later het Rode Kruis, heeft de staten gevraagd afspraken te maken over het helpen van gewonden en zieken op het slagveld, ter zee, de behandeling van krijgsgevangen en het beschermen van burgers in oorlogstijd. Het Rode Kruis helpt staten om deze afspraken na te komen en helpt, indien gevraagd, bij het verzorgen van gewonden.
 
Ook heeft het Rode Kruis als kerntaak het verspreiden van het humanitair oorlogsrecht. Het ICRC, dat op grond van de Verdragen van Genève een beschermende rol heeft als neutrale organisatie tijdens gewapende conflicten, zoekt contact met alle strijdende partijen om hen te wijzen op hun verplichtingen op grond van het humanitair oorlogsrecht.
 
De taken van het Rode Kruis worden in de Verdragen genoemd, zij zijn onder andere het bezoeken van gevangenen, het herenigen van families en het bieden van humanitaire hulp. Daarnaast heeft het Rode Kruis op te treden als hoeder van het oorlogsrecht en stelt het zich actief op ten aanzien van verspreiding, implementatie, naleving en ontwikkeling van het oorlogsrecht .
…jou en mij?
 
Ook voor jou en mij, als burgers in Nederland, is het van belang een basiskennis te hebben van wat mag en niet mag in oorlogstijd, maar ook voor een beter begrip van oorlogsrechtelijke zaken in vredestijd. Allereerst, het Rode Kruis-embleem. Burgers in vredestijd moeten weten dat het embleem van het Rode Kruis meer dan alleen een teken is.. Het betekent 'niet schieten' en heeft een beschermende werking voor iedereen die dit teken gebruikt tijdens gewapende conflicten. Bovendien staat het voor alles waar het Rode Kruis voor werkt: bescherming en hulp bieden aan mensen die het nodig hebben.  Daarom let het Rode Kruis erop dat dit embleem niet wordt misbruikt.
 
Daarnaast kunnen burgers te maken hebben met mensen of situaties waar het oorlogsrecht een rol speelt. Je kent iemand die uitgezonden wordt, een vluchteling die zijn verhaal doet, iemand die beschuldigd wordt van oorlogsmisdrijven en berecht wordt in Nederland, etc. Of je gaat zelf naar een oorlogsgebied, op een humanitaire missie of een rechtszaak, om verslaggeving te doen, om de vrede te bewaken, etc. Je komt ook veel in aanmerking met oorlogsgeweld door wat je ziet en leest op televisie, in films, in kranten en op internet. In al deze gevallen is het van belang te weten wat wel en niet mag. Dat er grenzen zijn aan oorlog.  
 
Bovenal is kennis van het humanitair oorlogsrecht van belang als waarborg voor het geval dat Nederland betrokken wordt bij een gewapend conflict. Burgers hebben het recht om te weten waar ze recht op hebben, ook in conflictsituaties.