Oorlogsnazorg

Het Rode Kruis beheert een uniek archief met documentatie uit de Tweede Wereldoorlog. Onze belangrijkste taak is om oorlogsslachtoffers en hun familieleden informatie te geven over wat er in de oorlog met hen is gebeurd. Daarnaast leveren we belangrijke bijdragen aan onderzoeken naar het oorlogsverleden.

Oorlogsnazorg in vogelvlucht

Vijfenzestig jaar na de bevrijding is er nog steeds behoefte aan informatie over wat er in de Tweede Oorlog is gebeurd. Het Rode Kruis beheert een van de belangrijkste archieven waar aanvragen voor oorlogsgerelateerde uitkeringen worden geverifieerd. Dat doen wij vooral voor de Pensioen- en Uitkeringsraad (PUR). Daarnaast helpen we herinneringscentra inzicht te krijgen in de gebeurtenissen die oorlogsgetroffenen hebben meegemaakt. Tenslotte zijn er veel particulieren die willen weten wat er met familieleden is gebeurd. Kennis van de lotgevallen van vaders en moeders, grootouders, ooms en tantes is belangrijk om het oorlogsverleden dat in een familie doorwerkt, te begrijpen.

Om deze hulp te geven is het belangrijk dat het archief toegankelijk is en in goede staat behouden blijft. Ook dat is een van de belangrijkste taken van Oorlogsnazorg.

“Het was voor mij persoonlijk schokkend twee brieven te vinden in het handschrift van mijn moeder. Het doet mij weer beseffen hoe moeilijk zij het in de najaren van de oorlog gehad moet hebben”.

 

Onze activiteiten in 2009

Toegankelijk maken archief

In maart werd het plan van aanpak voor het toegankelijk maken van archief voltooid. Hierin werd een prioritering van ‘materiële staat’, ‘uniciteit’ en ‘toegankelijkheid’ opgenomen. Aan de hand van dit rapport hebben we nieuwe subsidies ontvangen van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en van Metamorfoze, een programma van de Koninklijke Bibliotheek. Met een bedrag van ongeveer € 600.000 zijn we begonnen met de uitvoering van het plan, dat tot in 2011 zal lopen. Hiervoor trokken we zes extra tijdelijke krachten aan. Tot 31 december 2009 werd al 400 van de 1000 meter archief geïnventariseerd en 250 meter archief in zuurvrij materiaal omgepakt en ontdaan van nietjes, paperclips en plastic hoesjes. Daarnaast werd in december de digitalisering van vier belangrijke archiefdelen voltooid. De database met gedigitaliseerde documenten is daarmee verder uitgebreid.

Oorlogsgerelateerde uitkering

Voor de Pensioen- en Uitkeringsraad behandelden we in 2009 1001 aanvragen. En ook dit jaar zijn alle aanvragen binnen de termijn van vijf weken behandeld. Door ‘natuurlijk verloop’ krijgt de Pensioen- en Uitkeringsraad steeds minder aanvragen. De eerste generatie oorlogsgetroffenen is aan het uitsterven. Deze verwachte daling van de aanvragen is inmiddels in oktober ingezet.

Werkgroep Vermiste Personen WOII

Nabestaanden van oorlogsvermisten en slachtoffers van wie de graflocatie nog steeds niet bekend is, namen contact op met Oorlogsnazorg. In de loop van 2009 deden de vrijwilligers onderzoek naar 141 vermisten. Bijzonder was de actie in mei om van 28 onbekenden op de Erebegraafplaats in Loenen DNA-monsters af te nemen. Die werden voor onderzoek naar het Nederlands Forensisch Instituut gezonden. Daarnaast namen vrijwilligers DNA-monsters af bij nabestaanden, van wie vermoed werd dat hun familieleden tot de 28 onbekenden behoorden. In december werd de eerste identificatie vastgesteld van een verzetsman die op de Waalsdorpervlakte was gefusilleerd.

Ander onderzoek

We hebben daarnaast op verzoek van particuliere aanvragen onderzoek gedaan naar de lotgevallen van ruim 600 personen, en 24 nabestaanden van slachtoffers inzage gegeven in de dossiers van hun overleden familieleden. Dit zijn persoonsdossiers die zijn ontstaan door het werk van het Informatiebureau van het Nederlandse Rode Kruis naar het lot van vermisten en omgekomen oorlogsslachtoffers. Ook hebben we onder meer assistentie verleend aan onderzoek over Westerbork, gevangenen van het kamp Neuengamme, en de achtergronden van de deportaties naar Sobibor in verband met de Demjanjuk-proces.

Aantal verzoeken

	2006	2007	2008	2009
PUR	718	843	868	1001
Particulieren	622	538	575	619
Vermisten				141
Onderzoekers en journalisten	69	64	60	75
Overige instellingen	56	60	50	42

Evaluatie

Het werk voor de Werkgroep Vermiste Personen WOII en het plan voor de bewerking en de inventarisatie van het gehele archief bleek een grotere belasting dan was voorzien.

De identificatie van de lichamen van onbekenden zal meer inspanning kosten dan we verwachtten. Daarom zal een verdere subsidiering nodig zijn.

De ontvangen subsidie voor het archief zal wellicht niet toereikend zijn om het grote archiefproject te voltooien, omdat de uitvoering bewerkelijker blijkt te zijn dan was ingeschat. Periodieke evaluaties, een strakke planning en het vaststellen van prioriteiten zijn in 2010 van belang.

“Ik heb van te voren niet bedacht, dat het ook voor mij persoonlijk zo veel zou betekenen om de documenten, waarin het lot van mijn familie beschreven is en de getuigenissen zijn opgetekend, in handen te hebben”.

 

Samenwerkingsverbanden

We werken samen met andere archieven en herinneringscentra. Ook werken we samen met verschillende instellingen om nabestaanden van vermisten uitsluitsel te geven over de begraafplaats of het lot van hun dierbaren:

• ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
  
• Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie
  
• Herinneringscentra en belangenorganisaties van oorlogsgetroffenen 
  
• Oorlogsgravenstichting
  
• Regionale politiediensten en Korps Landelijke Politiediensten
  
• Berging en Identificatiedienst
  
• Vrijwilligers