Het logo van het Nederlandse Rode Kruis.
Zoeken.
Home Over ons Humanitair oorlogsrecht Actueel Bescherming van het milieu tijdens gewapende conflicten
8 november 2011 |

Bescherming van het milieu tijdens gewapende conflicten

Bij de verschrikkingen van oorlog is het vooral direct menselijk leed waar velen aan zullen denken: doden, gewonden, burgers op de vlucht… Minder bekend is de schade die gewapende conflicten veroorzaken aan natuur en milieu. Toch is vervuiling door oorlogshandelingen vaak enorm. Gebruik van witte fosfor of verarmd uranium, vergiftiging van bronnen en het in brand steken van olievelden zijn veelgenoemde voorbeelden. Verwoesting of vervuiling van de natuurlijke leefomgeving treft ook de bevolking, soms jarenlang na het conflict.

Conferentie

Afgelopen zondag was de Internationale Dag tegen Uitbuiting van het Milieu tijdens Oorlog en Gewapende Conflicten. Ter gelegenheid hiervan organiseerde het T.C.M. Asser Instituut samen met het Nederlandse Rode Kruis en de ACIL op maandag 7 november in Den Haag de conferentie “Protection of the Environment in Armed Conflict: Testing the Adequacy of International Law”. Experts op het gebied van humanitair oorlogsrecht, vluchtelingenrecht en internationaal milieurecht bespraken de invloed van oorlogsvoering op het milieu. Zij bekeken hoe huidige rechtsregels bijdragen aan bescherming van de natuurlijke leefomgeving en hoe een betere bescherming kan worden bereikt.
 
De conferentie werd bijgewoond door vertegenwoordigers van de Nederlandse overheid, verschillende ambassades, non-profit organisaties en academici uit binnen- en buitenland.  

Verband tussen milieu en oorlog

Natuurlijke hulpbronnen kunnen op diverse manieren verbonden zijn met gewapende conflicten: als veroorzaker, financieringsmethode en/of slachtoffer. Schaarste aan water of vruchtbaar land is vaak de oorzaak van een conflict, evenals bezit van grondstoffen als diamanten, goud of olie. Waardevolle grondstoffen worden tevens vaak gebruikt om conflicten te bekostigen. Tot slot brengen oorlogshandelingen vaak grote schade toe aan de natuurlijke leefomgeving. Dit kan weer leiden tot nieuwe conflicten. 

Bescherming binnen het humanitair oorlogsrecht

Binnen het humanitair oorlogsrecht bestaat de plicht om er bij ‘krijgsverrichtingen’ voor te waken, dat het natuurlijk milieu tegen omvangrijke, langdurige en ernstige schade wordt beschermd. Deze bepaling biedt in de praktijk echter weinig bescherming. Militaire noodzaak wordt als doorslaggevend argument gebruikt om toch te kiezen voor vervuilende handelingen, militaire commandanten ontberen vaak inzicht in milieugevolgen, en schade die onder de drempelwaarde van ‘omvangrijk, langdurig én ernstig’ valt, wordt niet voorkomen. Eén mogelijke oplossing die aan de orde komt is om mogelijk te maken dat gedemilitariseerde zones worden ingesteld om kwetsbaar natuurgebied te beschermen.
 
Er zijn diverse oorlogsrechtelijke verdragen die specifieke schadelijke wapens verbieden. Voor verarmd uranium en nucleaire wapens ontbreken echter nog internationale bindende afspraken.
 
Hoewel de problemen rond bescherming van het milieu tijdens oorlog omvangrijk zijn, geven meerdere sprekers aan dat staten momenteel weinig lijken te voelen voor de ontwikkeling van nieuw (oorlogs)recht op dit gebied. Duidelijke uitspraken over de huidige regels door rechters en de identificatie van regels die inmiddels gewoonterecht zijn geworden, lijkt daarom de meeste kansen te bieden. 

Andere rechtsregimes

Tegenwoordig wordt bij gewapende conflicten de toepassing van verdragen, anders dan die van het humanitair oorlogsrecht, per geval bekeken. Dit betekent dat ook internationale milieuverdragen in oorlogstijd van toepassing kunnen blijven. Hierbij komen diverse praktische problemen voor. Wat te doen, bijvoorbeeld, als de gewapende groep FARC in Colombia oliepijpen bombardeert, waardoor een buurland milieuschade ondervindt? Duidelijk is echter wel dat het milieurecht nuttige procedures biedt, zoals milieu impact assessments.
 
Ook richtlijnen voor ontheemden (mensen die in hun eigen land op de vlucht zijn) en het vluchtelingenrecht zijn relevant voor milieubescherming. Milieuschade als gevolg van conflicten kan ertoe leiden dat mensen hun leefomgeving moeten ontvluchten. Anderzijds kan de aanwezigheid van grote kampen voor ontheemden en vluchtelingen leiden tot schaarste en vervuiling van de directe omgeving. Diverse verdragen bevatten daarom bepalingen over de bescherming van het milieu.
 
Aan het einde van de dag kan geconcludeerd worden dat er nog veel te doen is op het thema bescherming van het milieu tijdens gewapende conflicten. Verschillende rechtsregimes spelen een rol en deze hebben baat bij onderlinge uitwisseling.    

HILAC bijeenkomsten

De conferentie vormde de opening van een nieuw seizoen HILAC bijeenkomsten (Hague Inititiative for Law in Armed Conflict). Deze worden mede-georganiseerd door de afdeling Humanitair Oorlogsrecht van het Nederlandse Rode Kruis. Meer informatie komt beschikbaar op deze website.