Het logo van het Nederlandse Rode Kruis.
Zoeken.
Home Over ons Humanitair oorlogsrecht Actueel De Verdragen van Genève: nog altijd even belangrijk
12 augustus 2016 |

De Verdragen van Genève: nog altijd even belangrijk

​Op 12 augustus 1949 namen staten tijdens een diplomatieke conferentie de vier Verdragen van Genève aan. Hierin staan de belangrijkste regels van het humanitair oorlogsrecht (HOR) die gelden tijdens een gewapend conflict. Vandaag de dag zijn deze regels nog even belangrijk als toen ze werden vastgelegd.

Verdragen van Geneve.jpg
Op 12 augustus 1949 werden de vier Verdragen van Genève voor de bescherming van oorlogsslachtoffers aangenomen. (Foto: ICRC)

​De weg naar 1949
In 1864 kwam het Eerste Verdrag van Genève tot stand, nadat Henry Dunant in 1859 het leed van de Slag bij Solferino had gezien. Dit was de eerste keer dat er over oorlogsrecht afspraken werden vastgelegd. Daarvoor gold het gewoonterecht: staten pasten regels toe die in de praktijk waren ontstaan en waarvan ze vonden dat ze het zo hoorden toe te passen. Het Eerste Verdrag uit 1864 ging geheel over de bescherming van en zorg voor zieke en gewonde soldaten. Het recht ontwikkelde zich in de eerste decennia van de 20e eeuw. Na de verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog kwamen staten bijeen om nieuwe afspraken te maken over oorlogsvoering. Op 12 augustus 1949 namen staten de vier Verdragen van Genève aan.

Wat was er nieuw aan de Verdragen van Genève in 1949?
Met de vier Verdragen van Genève kwamen er nieuwe regels bij voor de bescherming van zieken en gewonden op het land en ter zee in het Eerste en Tweede Verdrag.  De behandeling van krijgsgevangenen werd vastgelegd in het Derde Verdrag. Maar de belangrijkste uitbreiding kwam met het Vierde Verdrag dat geheel gewijd was aan de bescherming van burgers. Tot slot werd het mandaat van het Internationale Rode Kruis (ICRC) uitgebreid. 

Overal ter wereld gelden dezelfde regels
Vandaag de dag zijn de vier Verdragen door 196 staten  ondertekend en geldt het overal ter wereld. Nederland ondertekende in 1949, de laatste ondertekenaars kwamen erbij in 2013 en 2014. Alle strijdende partijen, staten en gewapende groepen bij een conflict, moeten zich aan de regels houden. Eén van die regels is het maken van onderscheid tussen strijders en burgers. Zo mogen degenen die niet of niet langer aan de strijd meedoen, zoals burgers, zieken en gewonden, niet direct worden aangevallen.

Het HOR groeit mee met de ontwikkelingen
De gewapende conflicten van nu zijn anders van aard en complexer dan toen de Verdragen werden vastgelegd. Maar het recht groeit mee met de ontwikkelingen van moderne oorlogsvoering. Zo werden in 1977 de Aanvullende Protocollen aangenomen en volgden de decennia daarop verschillende wapenverdragen. Een voorbeeld daarvan is het Verdrag van Ottawa dat landmijnen verbiedt. Ook zijn er internationale tribunalen opgericht die verdachten van grove schendingen van het HOR kunnen vervolgen. Verder heeft het Internationale Rode Kruis dit jaar nog een uitgebreide nieuwe handleiding gepubliceerd  voor de implementatie van het Eerste Verdrag van Genève. 

Ondanks dat er uitdagingen zijn en er schendingen van het recht plaatsvinden, zijn de regels van het HOR nog altijd even belangrijk als in 1949. Zonder de regels van het HOR zou niet duidelijk zijn wat wel en niet mag in gewapende conflicten. Het humanitair oorlogsrecht is universeel en draagt bij aan het beperken van menselijk lijden.

Artikel delen?