Het logo van het Nederlandse Rode Kruis.
Zoeken.
Home Over ons Humanitair oorlogsrecht Actueel Nederlandse rapportage voor gewoonterecht database ICRC
26 september 2012 |

Nederlandse rapportage voor gewoonterecht database ICRC

Het gewoonterecht van humanitair oorlogsrecht dient ertoe om slachtoffers van gewapend conflict te beschermen. Het internationale Rode Kruis identificeert de regels van het gewoonterecht door per land de ‘statenpraktijk’ op het gebied van oorlogsrecht te verzamelen. Nelleke van Amstel, juridisch adviseur bij het Rode Kruis, deed onderzoek naar wat Nederland de afgelopen jaren deed en vond over oorlogsrecht.

 

Wat is internationaal gewoonterecht?

Internationaal gewoonterecht bestaat uit regels die voortkomen uit een ‘algemeen gebruik dat is geaccepteerd als recht’. Het staat los van verdragen. Gewoonterecht is gebaseerd op hoe staten in de praktijk gewoonlijk handelen en hoe zij vinden dat staten moeten handelen (opinio iuris). Dit laatste blijkt bijvoorbeeld uit uitspraken van rechters en regeringsvertegenwoordigers. Het bijzondere van gewoonterecht is dat de regels universeel van toepassing zijn: iedereen moet zich eraan houden, ook wie geen partij bij een verdrag kan worden, zoals een niet-statelijke gewapende groep of de VN.

Waarom is gewoonterecht van belang voor humanitair oorlogsrecht?

Gewoonterecht van humanitair oorlogsrecht kan helpen om de humanitaire gevolgen van oorlog te beperken. Het is een belangrijke aanvulling op verdragsrecht. De Verdragen van Genève zijn door alle landen ter wereld geratificeerd, maar dit geldt niet voor bijvoorbeeld de Aanvullende Protocollen of  het verdrag over clustermunitie. Bovendien gaat het ontwikkelen van nieuwe verdragen langzamer dan de realiteit. Gewoonterecht helpt dit gat tussen praktijk en geschreven regels te dichten.

Wat betekent gewoonterecht voor niet-internationale gewapende conflicten?

Dit type conflicten komt tegenwoordig vaker voor dan gewapende conflicten tussen Staten. Er zijn voor niet-internationale gewapende conflicten maar weinig verdragsregels. De internationale gemeenschap vindt meer en meer dat in deze conflicten dezelfde regels moeten gelden als in internationale gewapende conflicten. Het gewoonterecht draagt bij aan een betere bescherming voor mensen in niet-internationale conflicten.

Wat doet het Internationale Rode Kruis?

Het ICRC is een onafhankelijke, neutrale organisatie met een grote autoriteit op het gebied van humanitair oorlogsrecht. Daarom heeft de internationale gemeenschap het ICRC gevraagd om onderzoek te doen naar het gewoonterecht. Daarvoor is per land bekeken wat de praktijk is op het gebied van humanitair oorlogsrecht. Op basis hiervan zijn in 2003 de regels van het gewoonterecht geïdentificeerd. Ook heeft de ICRC een database gemaakt van de praktijk per land.

Wat hield jouw onderzoek in?

Het Nederlandse Rode Kruis verzorgt de rapportage over de Nederlandse praktijk voor de ICRC database. De laatste keer was in 2009. Voor de komende update heb ik de praktijk en de opinio iuris verzameld van de laatste drie jaar. Ik heb gekeken naar vier bronnen: militaire handboeken, nationale wetgeving, uitspraken van de rechterlijke macht en andere uitingen zoals antwoorden op Kamervragen. Al met al heb ik dus heel veel gelezen en heel veel gegoogled. De rapportage over Nederland ligt nu bij de ICRC. Zij gebruiken de informatie voor de update van de gewoonterecht database. Vanaf nu blijven we nieuwe praktijk ook steeds bijhouden voor een volgend rapport.

Wat viel je op?

Je ziet dat Nederland de regels van het humanitair oorlogsrecht goed uitvoert. De ministeries van Defensie en Buitenlandse Zaken waren ook heel behulpzaam bij het opstellen van deze rapportage. Nieuwe ontwikkelingen in Nederland komen vooral voort uit uitspraken van de rechtbank. Een voorbeeld is een uitspraak die de criteria verruimt waaronder een Rwandese oorlogsmisdadiger hier veroordeeld kon worden. Hiermee worden de mogelijkheden uitgebreid voor berechting in Nederland van oorlogsmisdaden uit niet-internationale gewapende conflicten die in een ander land gepleegd zijn.
 
Al met al vond ik het ontzettend leuk om te zien dat het humanitair oorlogsrecht nog steeds vooruit beweegt. Nieuwe verdragen, maar ook bijvoorbeeld de rechtspraak, zorgen voor betere bescherming in oorlogstijd.