Bosbranden: hele leefgebieden in as

Koala’s met verbrande pootjes, huilende mensen in opvangkampen en de wolkenkrabbers van Sydney die met rook omhuld waren: de bosbranden die Australië teisterden aan het eind van 2019 en begin van 2020, staan bij veel mensen nog vers op het netvlies. Deze branden waren slechts een voorbeeld van de vele natuurbranden die jaarlijks over de hele wereld woeden. Welvarende landen als Australië en de Verenigde Staten worden geraakt, maar ook landen waar mensen daarnaast kampen met armoede, honger en conflicten. Zo kreeg Syrië in oktober 2020 te maken met grote bosbranden, bovenop het jarenlange conflict én de coronapandemie.

Een bosbrand kan je hele leven op de kop zetten. Als je geluk hebt en jezelf op tijd in veiligheid kunt brengen, is de kans groot dat er van je huis niets meer over is. Bovendien is de streek waar je woonde vaak voor lange tijd onbewoonbaar doordat alles is verbrand en as en giftige stoffen het water hebben vervuild. Zo neemt het vuur niet alleen huizen weg, maar de hele leefomgeving van mensen en dieren.

Hoe ontstaan die enorme bosbranden? Welke schade richten ze aan? En kunnen we in de toekomst meer bosbranden verwachten? Op deze pagina lees je alles over bosbranden.

409.664

mensen werden geraakt door een van de meest schrijnende natuurbranden van de afgelopen jaren: de brand op Sumatra in 2015

Hoe ontstaan bosbranden?

Voor een brand zijn in ieder geval drie zaken nodig:

  1. Zuurstof: in de buitenlucht is er uiteraard veel zuurstof aanwezig. Als er ook nog eens veel wind staat, kan het vuur extra fel gaan branden en zich sneller verspreiden.
  2. Brandstof: bij natuurbranden bestaat de brandstof vooral uit vegetatie, zoals bos, gras of heide. Als de natuur uitgedroogd is, is deze brandstof extra vatbaar voor het vuur.
  3. Een ontstekingsbron: om daadwerkelijk een brand te laten ontstaan, moet het vuur ontstoken worden. Dit kan op natuurlijke wijze gebeuren, bijvoorbeeld door een blikseminslag. Maar natuurbranden worden ook vaak ontstoken door menselijk handelen. Dat kan expres gebeuren, maar ook per ongeluk gaan. Denk dan bijvoorbeeld aan een barbecue die uit de hand loopt.

Hoe groot een brand wordt en hoe hij zich gedraagt, is van veel dingen afhankelijk. Denk aan wind, temperatuur, regen, luchtvochtigheid, het soort bomen en planten in een gebied, hoe heuvelachtig het terrein is, het type bodem, de aanwezigheid van water in de omgeving, enzovoort.

Hoe groot een brand wordt en welke richting hij uitslaat, is van veel dingen afhankelijk. Denk aan wind, temperatuur, regen, luchtvochtigheid, het soort bomen en planten in een gebied, het terrein (heuvels of plat), het type bodem, de aanwezigheid van water in de omgeving, enzovoort.

Bosbrand of natuurbrand?
‘Natuurbrand’ is de verzamelnaam voor alle soorten branden in de natuur. Dat kan een bosbrand, maar bijvoorbeeld ook een veenbrand of heidebrand zijn. Op deze pagina hebben we het meestal over bosbranden, omdat die in de recente geschiedenis de meeste verwoesting hebben aangericht.

75

ernstige natuurbranden waren er tussen 2010 en 2019

170.000

In Rusland werd in 2019 170.000 km2 getroffen door branden.

130.000

In dat ene jaar ging ook maar liefst 130.000 km2 van het Amazonewoud verloren door branden.

Wat is de invloed van klimaatverandering op bosbranden?

Klimaatverandering vergroot het risico op bosbranden en maakt ze intenser. Bosbranden zijn altijd het gevolg van een combinatie van factoren, zoals temperatuur, wind, bosbeheer en het type planten dat in een gebied staat. Daardoor is het moeilijk om individuele branden te koppelen aan klimaatverandering. Wel weten we zeker dat in een warmere wereld de omstandigheden op veel plekken geschikter zijn voor branden. Dat geldt voor bosbranden, maar ook voor andere natuurbranden.

Dit komt onder andere doordat bij een hoge temperatuur de natuur droger wordt. Daarnaast smelt sneeuw eerder, waardoor het brandseizoen langer wordt. Ook zal in de toekomst steeds vaker hevige regen worden afgewisseld met lange periodes van droogte, waardoor branden meer kans hebben.

En dan zijn er nog de insecten, zoals bastkevers. Deze gedijen goed in een warmer klimaat en tasten op grote schaal bossen aan. De dode bomen die achterblijven, vormen een belangrijke brandstof voor natuurbranden.

Ten slotte zorgen lokale veranderingen in windsnelheid en -richting dat het vuur zich sneller kan verspreiden. In Californië spelen bijvoorbeeld de lokale Santa Ana-winden een belangrijke rol bij bosbranden.

Blijf op de hoogte van onze activiteiten rondom natuurrampen en klimaatverandering.

Schrijf je in voor de Rode Kruis-nieuwsbrief.

Wat zijn de gevolgen van bosbranden?

Niet elke bosbrand of natuurbrand is per definitie slecht. Een kleine brand in het bos kan er bijvoorbeeld voor zorgen dat takken, gras en struiken op de grond worden verbrand. Hierdoor komt er weer zon bij de bodem en ontstaat ruimte voor nieuwe planten. Sommige bomen en planten hebben zelfs vuur nodig om zich voort te kunnen planten; ze laten hun zaden pas vallen bij extreme hitte. Op sommige plekken steken bosbeheerders zelf kleine, gecontroleerde branden aan om zo dood materiaal te verwijderen en grotere, ongecontroleerde branden te voorkomen.

De situatie wordt gevaarlijk als branden groter en heter worden, en niet meer gecontroleerd kunnen worden. Natuurbranden kunnen dan grote gevolgen hebben voor mensen, dieren en de natuur.

  • Dorpen worden in een mum van tijd verzwolgen door het vuur en soms moeten veel mensen hun huis verlaten.
  • De rook die vrijkomt, kan op grote afstand van de brand nog gezondheidsrisico’s opleveren.
  • Mensen kunnen trauma’s ervaren door de branden. De impact van branden op de mentale gezondheid werd onder andere duidelijk tijdens de grote bosbranden in Australië in 2019.
  • Vee dat niet op tijd wordt geëvacueerd, komt om. Hierdoor valt ook het levensonderhoud van mensen weg.
  • Ook andere dieren die niet op tijd wegkomen, overlijden.
  • In heuvelachtige gebieden kan een groter risico ontstaan op aardverschuivingen en modderstromen. Dit gebeurt vooral in natte winters na het brandseizoen. Doordat bomen en planten zijn verbrand, houden ze de bodem niet meer vast en gaat deze schuiven.
  • Branden kunnen een blijvende impact hebben op ecosystemen, rivieren, meren, enzovoort. Het as en de giftige stoffen die vrijkomen als dingen verbranden, kunnen bijvoorbeeld in het water terechtkomen. Mensen zijn daar weer van afhankelijk voor hun levensonderhoud.

14.469

mensen werden alleen al in 2019 geraakt door natuurbranden

Charlotte ten Have van het Australische Rode Kruis helpt slachtoffers van de bosbranden.

Branden zijn traumatisch

Stel je eens voor dat je nu hals over je kop je huis moet verlaten, en dat je weet dat het binnen een paar uur volledig in vlammen op zal gaan. Je weet dat je alles kwijt zal raken, en dat niets meer zal worden als het was…

De Nederlandse Charlotte coördineerde samen met haar collega’s van het Australische Rode Kruis de hulp aan mensen die door de bosbranden in Australië hun huis hadden moeten verlaten. Ze merkte dat er niet alleen behoefte was aan hulpmiddelen of opvang, ook psychosociale hulp is bij branden belangrijk. “We proberen te helpen bij een eerste stap in het herstel- en verwerkingsproces. Want branden zijn een traumatische ervaring.”

Wat doet het Rode Kruis bij bosbranden?

In actie bij branden
Als mensen in nood zijn, komt het Rode Kruis in actie. Bij natuurbranden vangen we bijvoorbeeld mensen op die hun huis moeten verlaten, en zorgen we voor voedsel, water en andere hulpgoederen. Ook zorgen we voor psychosociale steun en in sommige gevallen leveren we financiële hulp aan mensen die alles kwijt zijn. Daarnaast controleren we extra of kwetsbare mensen, zoals ouderen en chronisch zieken, in veiligheid zijn.

Voorbereiding op rampen
Als noodhulporganisatie staan we bij een natuurramp altijd klaar om mensen te helpen. Maar het liefste zorgen we natuurlijk dat die natuurrampen minder levens verwoesten. Daarom proberen we steeds meer mensen voor te bereiden op rampen.

Bij bosbranden geven we daarom bijvoorbeeld voorlichting over evacuaties. We moedigen mensen in gebieden met natuurbranden aan om een noodplan te maken en een noodpakket met spullen klaar te leggen. Zo kunnen ze direct weg als het nodig is.

Lees meer over natuurrampen

Samen maken we een verschil

Blijf op de hoogte

X
- Enter Your Location -
- or -
×