Met een gerust hart naar de dokter

Mensen zonder papieren ondervinden vaak moeilijkheden wanneer zij medische zorg nodig hebben. Voor hen heeft het Rode Kruis Toegang tot Medische Zorg (TMZ) opgezet, zodat zij de juiste behandeling kunnen krijgen. Vrijwilligers helpen daarbij en begeleiden ongedocumenteerden naar de dokter of specialist. ‘Uit angst stellen mensen het vragen om medische hulp vaak heel lang uit.’

Tekst: Annemiek Huijerman

Op de counter van de open keuken staan vers fruit, water en vruchtensap. Op de zitbank kijken enkele mannen op hun telefoon. Ze kunnen hier, als onderdeel van de dienstverlening, gratis gebruikmaken van wi-fi. In de wasruimte verderop draait de wasmachine. Welkom in Hushu House in Amsterdam- Zuidoost. Dat is een centrum waar bezoekers terecht kunnen voor onder andere juridische hulpvragen over de gezondheidszorg en arbeidsrecht, of voor vragen over onderdak. Ook kunnen ze er de was doen of een warme douche nemen.

Naast het Hushu House coördineert Phildy Asamoah (30) ook de vrijwilligers die ongedocumenteerden begeleiden naar de huisarts of het ziekenhuis. Dit gebeurt in het kader van Toegang tot Medische Zorg (TMZ). Dit Rode Kruis-programma, dat heel Amsterdam bestrijkt, is in 2023 begonnen. ‘Een hulpverleenster van het Rode Kruis zag dat ongedocumenteerde mensen hindernissen ondervinden bij het krijgen van medische zorg’, vertelt Phildy.  ‘Het Rode Kruis richt zich, naast toeleiding tot zorg, op preventieve zorg en mentale gezondheid voor ongedocumenteerden. Daarbij focust het programma op ouderen en zwangere vrouwen. Zij zijn vaak extra kwetsbaar en hebben soms vaker medische zorg nodig.’

Onder de radar

Deze ongedocumenteerde Amsterdammers leven veelal ‘onder de radar’ en soms ook geïsoleerd. Hoe vind je deze mensen, die vaak pas om hulp van een dokter vragen als ze dat echt niet langer kunnen uitstellen? Phildy: ‘We krijgen informatie over hen via hulporganisaties. Een belangrijk kanaal zijn sleutelfiguren in lokale gemeenschappen; zij weten wat er gaande is in een community. ‘Neem Rose Mary. Zij helpt via haar stichting Boafo (Ghanees voor helper) vooral mensen van Ghanese origine, bijvoorbeeld bij het vinden van een huisarts die indien nodig een verwijzing naar het ziekenhuis regelt.’ In zo’n geval krijgt Phildy dan een sms’je van Rose Mary. Via de groepsapp van de vrijwilligers brengt zij als coördinator de hulpvrager in contact met een van de zes vrijwilligers in het programma.

Alicia Gambetta (56) is een van hen. De van oorsprong Uruguayaanse woont sinds drie jaar in Nederland. Alicia: ‘De hulpvrager komt op eigen gelegenheid naar het ziekenhuis en ik wacht bij de hoofdingang. Van tevoren wisselen we, met toestemming van de hulpvrager, telefoonnummers uit, zodat we elkaar kunnen bellen als we elkaar onverhoopt niet kunnen vinden in de entreehal van het ziekenhuis.Ter herkenning draag ik ook het embleem van het Rode Kruis.’

Bewijs van verzekering

Bij de inschrijfbalie wordt standaard gevraagd naar het paspoort en/of verzekeringsbewijs van de hulpvrager. Daarom is begeleiding zo belangrijk, zegt Alicia. ‘Mensen zijn van tevoren al angstig; ze spreken de taal vaak niet of kennen hun rechten niet, en dan moet je je ook nog bekend maken als ongedocumenteerde en zeggen: nee, ik heb geen papieren en ik ben niet verzekerd.’

De meeste grote ziekenhuizen weten hoe te handelen in een dergelijke situatie. Zij zijn op de hoogte van de Regeling Onverzekerbare Vreemdelingen, waaruit eventuele oninbare rekeningen voor medische hulp aan ongedocumenteerden (deels) kunnen worden betaald. Maar elders kan het voorkomen dat een baliemedewerker daar minder van af weet, en tegen de hulpvrager zegt: dan moet u betalen. Alicia: ‘Wij kunnen dan de situatie uitleggen. Daarom dragen we als vrijwilliger ook een brief van het Rode Kruis bij ons met uitleg over de regeling voor patiënten zonder papieren.’

In principe moet iedereen voor verleende zorg betalen. Als iemand dat niet (volledig) zelf kan, kan de zorgverlener in de regeling Onverzekerbare Vreemdelingen de oninbare kosten bij het Centraal Administratie Kantoor (CAK) declareren. Phildy: ‘We leggen aan de hulpvrager uit dat medische zorg niet gratis is en dat de regeling voor onverzekerden financieel uitvoerbaar moet blijven. Dus als mensen iets kunnen bijdragen aan de kosten van de medische zorg, dan vragen wij hen dat te doen.’

Vertrouwelijkheid

Mensen moeten ervan op aan kunnen dat, wanneer zij om hulp vragen en naar een doktersafspraak gaan, dit in alle vertrouwelijkheid kan. Maar de strafbaarstelling van niet rechtmatig verblijf in Nederland zou ervoor kunnen zorgen dat mensen zorg gaan mijden en hulp vragen zo lang mogelijk uitstellen, met alle gevolgen van dien. Phildy: ‘Mensen zijn bang dat, als ze zich laten registreren, de politie wordt gebeld en ze gearresteerd kunnen worden. Deze ontwikkeling zou het bovendien moeilijk voor hulporganisaties maken om mensen op tijd te bereiken.’

Alicia, zelf een migrant maar dan naar eigen zeggen wel een geprivilegieerde met een goede economische positie, voelt daarom des te meer de urgentie om ongedocumenteerden te helpen waar ze kan. ‘Het is zo belangrijk om met mensen te zijn die je kunt steunen. Zij mogen dan onzichtbaar zijn, maar zij willen uiteindelijk ook gezien worden.’