Video: Fight, flight, freeze: wat is de beste reactie in een noodsituatie?

Je speelt een fanatieke voetbalwedstrijd met je team. Je krijgt de bal en wil op doel schieten. Dit is jouw moment om te schitteren. Maar dan zie je vanuit je ooghoek dat een tegenstander plots in elkaar zakt en stil blijft liggen op de grond. Wat doe jij? Ga je er gelijk op af, of bevries je?

De Fight, flight or freeze-reactie komt voor als er iets totaal onverwachts gebeurt, bij plotselinge dreiging of gevaar. In een fractie van een seconde neemt je lichaam het van je over en heb je geen controle over je reactie. De een sprint weg, de ander gaat er gelijk op af, en weer een ander verstijft.

Duizenden beslissingen per dag

Elke dag maak je duizenden beslissingen. Welke schoenen trek ik aan? Ga ik vandaag met de fiets of met de bus? Of: moet ik naar de wc? Naast al die bewuste keuzes, neemt je lichaam ook vele onbewuste beslissingen. Bijvoorbeeld bij dreiging. Deze automatische reacties worden geregeld door het autonome zenuwstelsel: hetzelfde systeem dat ook je hartslag en ademhaling aanstuurt. Daar hoef je niet over na te denken, het gebeurt vanzelf.

Het autonome zenuwstelsel bestaat uit twee delen:

1. Het sympathisch deel: dit zorgt ervoor dat je in actie komt bij stress of opwinding.  

2. Het parasympathische deel: dit deel zorgt juist voor rust en herstel, en helpt je energie besparen.

Deze twee verschillende takken bepalen samen hoe je reageert op een onverwachte situatie. Wordt het sympathische deel geactiveerd, dan kom je direct in actie. Neemt het parasympathische deel de overhand, dan doe je (in eerste instantie) niks.

Prangende vraag

Maar waarom reageren we allemaal anders? En wat is de juiste reactie, en kan je die trainen? In een nieuwe aflevering van de YouTube-serie Prangende Vraag duiken we samen met hoogleraar Klinische Psychologie Karin Roelofs in de werking van ons brein en het autonome zenuwstelsel: dé plek waar de fight, flight, freeze-reflexen worden aangestuurd.

Ook gaan we langs bij EHBO-instructeur Suzanne Vermeer. Zij vertelt hoe mensen vaak reageren in een noodsituatie en hoe je dan juist kunt handelen.