Waarom kiest het Rode Kruis geen partij in een conflict?

Veel mensen vinden het moeilijk te begrijpen: hoe kun je neutraal blijven als er zoveel leed is? Toch is juist die neutraliteit een van de redenen waarom het Rode Kruis hulp kan verlenen op plekken waar andere organisaties niet meer welkom zijn.

Wie het woord ‘neutraliteit’ hoort, denkt al snel aan afzijdig blijven. Maar volgens Jan Tijmen Ninck Blok, hoofd juridische zaken en adviseur humanitair oorlogsrecht bij het Rode Kruis, betekent neutraliteit iets heel anders. “Neutraliteit betekent niet stil blijven”, legt Jan Tijmen uit. “Het betekent dat we op een gepaste manier over problemen spreken, zonder partij te kiezen in een conflict.”

Hulp begint met vertrouwen 

Vertrouwen ontstaat niet vanzelf. Mensen zijn sneller bereid een gesprek aan te gaan als ze weten dat hun woorden niet tegen hen worden gebruikt. Zoals Jan Tijmen het uitlegt: “Het moment dat jij weet dat ik mijn mening niet deel, ben ik een veilige partij om mee aan tafel te zitten.”  

Voor partijen in een conflict geldt hetzelfde. Zij moeten erop kunnen vertrouwen dat gesprekken met het Rode Kruis vertrouwelijk blijven en dat de organisatie geen politieke of militaire kant kiest. Juist daardoor kan het Rode Kruis vaak blijven werken op plekken waar de situatie gespannen of gevaarlijk is.

Neutraliteit moet zichtbaar zijn

Dat die manier van werken soms vreemd kan overkomen, begrijpt Jan Tijmen goed. Voordat hij bij het Rode Kruis werkte, keek hij er zelf ook anders naar. 

Tijdens zijn werk voor de Verenigde Naties woonde hij bijeenkomsten bij waar verschillende organisaties aanwezig waren. Terwijl veel organisaties hun voertuigen binnen een beveiligd terrein parkeerden, koos het Rode Kruis er bewust voor om de auto’s buiten het terrein te laten staan. “Ik vond dat toen maar vreemd”, vertelt Jan Tijmen. “Waarom zou je dat doen als het binnen veiliger is?” 

Pas later begreep hij de gedachte daarachter. Door zichtbaar afstand te houden van militaire of politieke partijen laat het Rode Kruis zien dat het geen partij kiest. Juist die zichtbare neutraliteit helpt om vertrouwen op te bouwen bij alle betrokkenen. “Nu snap ik veel beter waar het Rode Kruis vandaan kwam. Neutraliteit zit niet alleen in wat je zegt, maar ook in hoe je handelt.”

Niet neutraal tegenover menselijk leed

Dat betekent niet dat het Rode Kruis geen zorgen uit over wat het ziet. 

Wanneer hulpverleners zien dat mensen lijden, vragen zij daar aandacht voor. Ook spreken zij over de gevolgen voor mensen die bescherming, medische zorg of andere hulp nodig hebben. Wat het Rode Kruis niet doet, is publiekelijk bepalen welke partij gelijk of ongelijk heeft. 

Achter de schermen voert het Rode Kruis juist vaak het moeilijke gesprek. Daarbij worden partijen aangesproken op hun verplichtingen en wordt gesproken over betere bescherming van slachtoffers en toegang voor hulpverleners. Die gesprekken vinden meestal achter gesloten deuren plaats. Volgens Jan Tijmen werkt dat vaak effectiever dan publieke kritiek. “Mensen zien die gesprekken meestal niet. Maar juist doordat we het vertrouwen van alle partijen proberen te behouden, kunnen we vaak meer bereiken voor mensen in nood.” 

Waarom geen oordeel soms meer hulp mogelijk maakt

Die neutraliteit roept regelmatig vragen op. Zeker nu conflicten wereldwijd voortdurend zichtbaar zijn op sociale media. Mensen verwachten vaak dat organisaties zich uitspreken. Toch ziet Jan Tijmen ook wat de gevolgen kunnen zijn wanneer een hulporganisatie ervoor kiest om publiekelijk positie in te nemen in een conflict. 

“Wij zijn wereldwijd aanwezig, ook in de grootste brandhaarden. Dat is alleen maar mogelijk door onze neutraliteit”, zegt hij. “Organisaties die als partijdig worden gezien, kunnen de toegang tot gebieden verliezen. Daardoor wordt het moeilijker om mensen in nood te bereiken.” Het Rode Kruis kiest daarom bewust voor een andere rol. Niet die van activist, maar die van hulpverlener. 

Vertrouwen komt niet vanzelf

Neutraliteit vraagt voortdurende aandacht. Een kleine actie of uitspraak kan invloed hebben op hoe mensen een hulporganisatie zien. Daarom blijft het Rode Kruis uitleggen waarom het geen partij kiest in een conflict. Volgens Jan Tijmen Ninck Blok raakt dat direct aan de kern van het werk van het Rode Kruis: “Wij kiezen niet tussen partijen. Wij willen mensen kunnen helpen, waar zij ook zijn.” 

In een tijd waarin veel mensen direct een standpunt verwachten, voelt dat soms tegenstrijdig. Maar voor het Rode Kruis is neutraliteit geen afwezigheid van betrokkenheid. Het is juist een keuze om hulp te kunnen bieden aan mensen in nood.