De tijgermug rukt op in Europa: moeten we ons zorgen maken?

De tijgermug heeft een slechte reputatie, en dat is niet zonder reden. Het insect verspreidt namelijk meerdere ziektes, waaronder dengue (knokkelkoorts), chikungunya en zika. Op dit moment veroorzaakt de mug een chikungunya-uitbraak in Suriname. Tegelijkertijd verplaatst de tijgermug zich ook steeds verder Europa in. Wat kunnen we van deze kleine bloedzuiger verwachten?

De tijgermug – van oorsprong de Aziatische tijgermug – houdt van warm weer en regen. Geen verassing dus dat het regenseizoen in Suriname goed vertoeven is voor het beestje. Op dit moment verspreidt de mug daar in hoog tempo het virus dat de ziekte chikungunya veroorzaakt. De ziekte is in weinig gevallen dodelijk, maar kan wel klachten aan gewrichten veroorzaken die jaren kunnen aanhouden.

Bestrijding chikungunya-uitbraak in Suriname

Om de verspreiding tegen te gaan, gaat het Surinaamse Rode Kruis op verschillende manieren te werk. Collega Tom Pieper is als operationeel manager betrokken bij die aanpak: “We geven voorlichting over hoe mensen zichzelf kunnen beschermen. Verder gaan we de verspreiding van de mug tegen met schoonmaakactiviteiten. De mug legt haar eitjes namelijk in helder, stilstaand water. Regenwater dat zich verzamelt in afval is de ideale broedplaats.” Het Surinaamse Rode Kruis heeft in de eerste drie weken 2516 huishoudens bereikt met de informatiecampagne.

Maar de uitbraak helemaal stoppen, is bijna onmogelijk. “Tijdens het regenseizoen zijn er simpelweg te veel muggen”, vertelt Tom. Toch is het belangrijk om maatregelen te nemen. “Vooral ouderen, zwangere vrouwen en kinderen lopen gevaar als ze ziek worden. Met de maatregelen kunnen we hen beschermen.”

De opmars in Europa

Lange tijd beperkte het leefgebied van de mug zich tot tropische gebieden, maar dat is aan het veranderen. Jan Heeger, adviseur op het gebied van water en hygiëne bij het Rode Kruis, legt uit: “Het is een kwestie van tijd tot de tijgermug ook in Nederland veel voor zal komen.”

De verspreiding heeft meerdere oorzaken. Door de opwarming van de aarde wordt de temperatuur op meer plekken geschikt voor de mug. Daarbij komt dat door internationale handel – van bijvoorbeeld autobanden of bamboeplantjes die van ver geïmporteerd worden – de eitjes van de mug wereldwijd verspreiden. In het zuiden van Europa is de mug al niet meer uit te roeien. In Nederland lukt dat tot op heden nog wel, maar experts verwachten dat dit niet zo blijft.

En dan ligt een uitbraak van chikungunya, zika of dengue op de loer. “De kans dat een reiziger die ziektes meeneemt naar Nederland is reëel”, vertelt Jan. “Als de populatie muggen hier dan groot genoeg is, kan dat tot een uitbraak leiden. In Zuid-Europa gebeurde dat al eerder.”

Slimme oplossingen

Gelukkig zijn er manieren om de verspreiding te monitoren en te beperken. “Speciale muggenvallen helpen om populaties in kaart te brengen en gericht aan te pakken”, legt Jan uit.

Een innovatieve methode is het inzetten van muggen die geïnfecteerd zijn met de bacterie Wolbachia. Jan: “Deze bacterie blokkeert virussen zoals dengue, zika en chikungunya. Deze aanpak is al meerdere keren succesvol toegepast. Daarnaast helpt het Nederlandse klimaat: koude winters drukken de populatie jaarlijks terug.”

Hoge kosten

Maar die innovatieve methodes zijn duur. “Nederland kan die investering vaak doen, dat is een groot voordeel”, vertelt Jan. “In andere landen, waaronder Suriname, is dat lastiger. Daar ligt de nadruk op meer laagdrempelige maatregelen, zoals voorlichting en schoonmaakacties.”

Maar ook die aanpak staat onder druk, legt Tom uit: “Er is steeds minder geld beschikbaar in de humanitaire sector om uitbraken zoals deze te bestrijden. Terwijl het volgens mij juist heel belangrijk is. De aanpak in Suriname verkleint namelijk de kans dat de ziekte zich verder verspreidt, ook naar buurlanden.”

Dagelijkse realiteit voor Suriname

In Nederland hebben we dus nog even de tijd om ons voor te bereiden op de komst van de tijgermug. Maar laten we ondertussen niet vergeten dat waar wij voor vrezen, in Suriname al dagelijkse realiteit is. Het probleem begint niet pas bij de grens van Europa. Door onze Surinaamse collega’s te ondersteunen in de bestrijding van de chikungunya-uitbraak, beperken we risico’s wereldwijd.

Het Rode Kruis is er altijd

Onze hulpverleners zijn aanwezig voor, tijdens en na een ziekte-uitbraak. Op die manier kunnen we snel reageren en weten we wat een passende manier is om gemeenschappen te ondersteunen. Zo kunnen we een ziekte-uitbraak in bedwang houden en mensen met een kwetsbare gezondheid beschermen.