Trauma in Oekraïne: de wonden die je niet ziet

Een weggebombardeerd huis, vermiste dierbaren, de constante dreiging van een nieuwe aanval. Wie in Oekraïne leeft, draagt dit elke dag met zich mee. Vanaf de allereerste dag biedt het Rode Kruis voedsel en onderdak, maar ook psychosociale hulp. Nu het conflict voortduurt, is juist die mentale steun onmisbaar om de psychische klappen van het geweld op te vangen.

De impact van aanhoudend geweld op de mentale gezondheid is immens. Naast fysieke verwoesting laat het conflict in Oekraïne diepe, onzichtbare littekens achter bij miljoenen mensen. Om deze psychische nood te verlichten, biedt het Oekraïense Rode Kruis op grote schaal mentale gezondheidszorg en psychosociale begeleiding.

Van overleven naar herstel

In het nationaal revalidatiecentrum Unbroken in de stad Lviv, mede opgericht door het Oekraïense Rode Kruis, is mentale zorg een vast onderdeel van herstel. Psychotherapeut Sofia Nevoyt begeleidt hier patiënten in een van de moeilijkste periodes van hun leven. “We helpen hen om emotioneel weer tot rust te komen. Soms verliezen mensen hun huis of hun dierbaren”, vertelt ze. Een van haar patiënten raakte zwaargewond tijdens een aanslag. “Maar ze was enorm gemotiveerd”, zegt Sofia. “Ze vertelde dat ze tijdens het incident zelfs riep: ‘ik wil leven’. Haar vooruitgang was indrukwekkend, ze inspireert mij enorm.”

Ook oud-militair Volodymyr vond via therapie in datzelfde centrum zijn kracht terug. Inmiddels gebruikt hij zijn ervaring om anderen te helpen. “Omdat ik hetzelfde heb meegemaakt, kan ik anderen motiveren om mentale zorg te accepteren”, legt hij uit.

Opgroeien in onzekerheid

Eind 2025 waren nog 3,7 miljoen mensen ontheemd in Oekraïne. Velen moesten meerdere keren vluchten en steeds opnieuw alles achterlaten. Vooral voor kinderen laat dat diepe sporen na.

Dat ziet ook Anna (31). “Uiteindelijk moesten we ons huis verlaten vanwege mijn dochter”, vertelt ze. “Ze is zo bang door de aanslagen en de uren in schuilkelders. Ze durft mijn zijde niet te verlaten en speelt niet meer met andere kinderen. Maar de hulp van het Rode Kruis betekent veel voor ons.” 

Daarom richten we ons ook op de jongste getroffenen van het conflict. In scholen in Lviv, in het westen van Oekraïne, leren kinderen hoe ze mijnen herkennen, gevaarlijke situaties inschatten en veilig handelen bij een raketaanval. Want een kind dat weet wat het moet doen in een gevaarlijke situatie, voelt zich minder machteloos. Kennis geeft controle, en die controle geeft weer rust.

Ook hulpverleners hebben hulp nodig 

Onze hulpverleners in Oekraïne staan dagelijks midden in het leed. Ze halen mensen onder het puin vandaan, begeleiden getraumatiseerde gezinnen en werken soms vanuit schuilkelders. Maar ze ervaren dezelfde moeilijkheden als de mensen die ze helpen. “Hun werk maakt hen kwetsbaar voor stress, depressie en angst, naast andere vormen van secundair traumatisch stress”, zegt Elvis Posada Quiroga, adviseur mentale gezondheid bij het internationale Rode Kruis.

Daarom worden begeleiders van supportgroepen voor hulpverleners en noodteams getraind, onder de noemer ‘Helping the Helpers’. Want wie voor anderen zorgt, verdient zelf ook zorg.

De littekens blijven, de hulp ook

Ruim vier jaar na de escalatie van het conflict lijden de mensen in Oekraïne nog dagelijks onder de gevolgen. Het geweld laat niet alleen fysieke schade achter, maar ook diepe mentale sporen die lang blijven. Het Rode Kruis is er om te helpen: met een luisterend oor, begeleiding en steun. Want thuiskomen betekent meer dan vier muren vinden. Het betekent ook jezelf terugvinden. Daar laten we mensen niet alleen in. 

Naast psychosociale steun zorgen we voor eerste levensbehoeften zoals schoon drinkwater, voedselpakketten en medische zorg in de zwaarst getroffen gebieden. Ook helpen we direct bij het herstel van beschadigde huizen door bouwmaterialen te leveren en belangrijke infrastructuur te herstellen. 

Wij blijven dag en nacht klaarstaan voor de slachtoffers van het conflict in Oekraïne. Met jouw steun kunnen we meer gezinnen helpen er weer bovenop te komen. Help je mee?