Pride-maand: geen effectieve bescherming zonder inclusie
14 juni 2025
Ingestorte gebouwen, gebroken botten en tekorten aan water, voedsel en onderdak: na een ramp valt eerst vooral de zichtbare schade op. Wat vaak over het hoofd wordt gezien, is het onzichtbare leed: de mentale gezondheid van slachtoffers. Volgens Selam Seje, expert mentale gezondheid bij het Rode Kruis, is dit onterecht. “Mentaal welzijn is basiszorg, net zo belangrijk als water, voedsel en onderdak.”
Lang nadat noodhulp is geleverd en wegen en huizen weer zijn opgebouwd, blijven angst, verdriet en trauma mensen soms nog jarenlang achtervolgen. Eén op de vijf mensen die oorlog of conflict meemaakt, ontwikkelt klachten als depressie, angst of PTSS. Toch is goede hulp op dit gebied moeilijk te vinden.
Wereldwijd gaat minder dan 2% van de gezondheidsbudgetten naar geestelijke gezondheidszorg. En meer dan 70% van de wereldbevolking heeft er geen toegang toe. In een recent onderzoek van het Internationale Rode Kruis (IFRC) gaf in Oekraïne meer dan de helft van de mensen aan dat ze sinds het begin van het conflict psychologische zorg nodig hadden, maar slechts één op de vijf kreeg die ook.
Het onzichtbare leed
Dat moet anders, vindt Selam. “Na een ramp hebben mensen vaak familie verloren of verschrikkelijke dingen gezien. Ze slapen slecht, eten niet meer, krijgen flashbacks. Op die momenten is het cruciaal dat iemand luistert, geruststelt en helpt om weer grip te krijgen. Zonder die steun kunnen mensen de gevolgen van een crisis niet goed verwerken.”
Om dit te verbeteren werkt Selam vanuit Nairobi met onze hulpverleners in Ethiopië, Zuid-Soedan, Mali, de Centraal-Afrikaanse Republiek en Zambia, partnerlanden van het Nederlandse Rode Kruis op het Afrikaanse continent. Ze traint hen in psychosociale eerste hulp. “Het gaat met name om de drie L’s: look, listen and link”, dus kijk, luister en verbind, legt Selam uit. “Vrijwilligers leren om mensen écht te zien, naar hun zorgen te luisteren, hen gerust te stellen en door te verwijzen als dat nodig is. Het is eigenlijk eerste hulp, maar dan op mentaal vlak.”
Mentale zorg is ook noodhulp
Selam werkt er bovendien aan dat mentale zorg vanaf het begin wordt geïntegreerd in alle hulpverleningsprogramma’s in deze partnerlanden, zodat het net zo vanzelfsprekend wordt als voedsel, water en medische zorg. “Lange tijd werd psychosociale hulp gezien als iets extra’s”, vertelt Selam. “Maar mentale gezondheid ís basiszorg. Sinds 2019 werkt het Rode Kruis wereldwijd aan het vast opnemen van mentale zorg in noodhulp. De aandacht ervoor is sterk toegenomen, maar er is nog steeds te weinig geld en capaciteit, en het taboe blijft een groot probleem.”
Extra aandacht voor kinderen
Kinderen zijn extra kwetsbaar voor de mentale gevolgen van een ramp of conflict. Daarom zorgen onze vrijwilligers voor veilige speelplekken en organiseren ze creatieve activiteiten en sportmomenten. In gebieden als Gaza en Oekraïne, waar veel kinderen al lange tijd geweld meemaken, is dit van groot belang. “Door te spelen, tekenen of bewegen kunnen kinderen emoties uiten die ze nog niet in woorden kunnen uitleggen”, licht Selam toe. “Het helpt hen trauma’s te verwerken en weer even kind te zijn, ook in moeilijke omstandigheden.”
Hulp voor de hulpverlener
Niet alleen slachtoffers, ook hulpverleners kunnen diep geraakt worden door wat ze meemaken. Selam weet dat uit eigen ervaring. In 2020 werkte ze in Ethiopië toen plotseling een gewapend conflict uitbrak. “Mijn collega’s moesten lichamen van slachtoffers verzamelen”, vertelt ze. “Ze sliepen slecht en kregen flashbacks. Ze waren niet lichamelijk ziek, maar ze leden wél mentaal. Toen besefte ik: ook de mensen die anderen helpen, hebben zelf hulp nodig. Onze hulpverleners zien verschrikkelijke dingen, en worden vaak zelf ook geraakt door de crises. Bijvoorbeeld omdat ze familie of vrienden verliezen.”
Vanuit het Rode Kruis worden daarom trainingen en activiteiten voor medewerkers en vrijwilligers georganiseerd met speciale aandacht voor mentale zorg. “Hulpverleners krijgen bijvoorbeeld een buddy: een collega met wie ze regelmatig contact houden. Even checken hoe het gaat of samen een ervaring delen kan al veel verschil maken.”
Dag van de Mentale Gezondheid
Vandaag, op de Wereldwijde Dag van de Mentale Gezondheid, vraagt het Rode Kruis aandacht voor de mentale gevolgen van rampen en conflicten. Mentale zorg is levensreddend en iedereen moet er toegang toe hebben. We roepen landen op om deze zorg net zo belangrijk te vinden als water, voedsel en medische hulp. Door mensen op tijd te helpen bij angst, verdriet en trauma, voorkomen we dat klachten langdurig blijven. Want hulp betekent ook: iemand zien, luisteren en er zijn.
