Met deze tips loop jij de marathon uit
09 april 2026
Een lichaamstemperatuur van 40°C, verward of zelfs bewusteloos: hitteberoertes zijn een ernstig risico bij marathons. Toby (25) werkt bij de Medische dienst van het Rode Kruis en helpt mensen die hierdoor in de problemen komen. “Mensen zien er grauw uit en kijken dwars door je heen.”
Normaalgesproken werkt hij op de Spoedeisende Hulp, maar in zijn vrije tijd zet Toby zich in voor de Medische dienst van het Rode Kruis. Dit zijn de zorgprofessionals op grote (sport)evenementen. Vooral bij marathons krijgt hij regelmatig te maken met hitteberoertes. Toby: “Bij grotere evenementen, zoals de Utrecht Marathon, zijn er al snel zo’n tien mensen die bij ons terechtkomen met een hitteberoerte.”
Wat is een hitteberoerte?
Een hitteberoerte is levensbedreigend en ontstaat tijdens zware fysieke inspanning, zoals het lopen van een marathon. “We spreken van een hitteberoerte wanneer de kerntemperatuur van het lichaam boven de 40°C komt en iemand neurologische verschijnselen vertoont”, legt Toby uit. “Die verschijnselen kunnen matig zijn: duizelig- of misselijkheid, maar ook zeer ernstig: geen of een gedaald bewustzijn en uitvalsverschijnselen.”
Het gevaar van een hitteberoerte bestaat niet alleen op een warme zomerdag. Ook bij koeler weer kan zelfs een goedgetrainde loper oververhit raken.
Hoe helpt de Medische dienst?
Via spotters bij de finish of via EHBO-posten komen mensen met een mogelijke hitteberoerte terecht bij de Medische dienst. “Zij zien er grauw uit en kijken dwars door je heen. De ogen zijn wel open, maar het is alsof er niemand thuis is”, zegt Toby.
Het eerste wat de zorgprofessionals doen is het controleren van de neurologische toestand. “We stellen een aantal vragen: weet je waar je bent? Welke dag is het? Wat is zestien plus vier? Als iemand daar geen antwoord op kan geven, weet je dat het foute boel is.”
Vervolgens wordt de ademhaling, circulatie van het bloed, het bewustzijn en de lichaamstemperatuur gecontroleerd. Als deze laatste hoger is dan 40°C én er zijn neurologische verschijnselen, dan wordt direct gestart met koelen. “Dat kan op twee manieren: met de handdoeken-ijswater methode, of met een koelbad”, legt Toby uit. “De eerste is het meest toegankelijk en kunnen we altijd doen. Hierbij worden handdoeken gedompeld in een bak met ijswater en vervolgens om de persoon gewikkeld om deze zo snel mogelijk af te laten koelen.
Wanneer gebruik je een koelbad?
Koelbaden worden steeds vaker ingezet bij grote evenementen. De patiënt wordt daarbij agressief gekoeld in water van 4 tot 6°C. “Dat is echt ijskoud”, zegt Toby. “We verwijderen de kleding, behalve het ondergoed, en plaatsen de persoon in het bad. Ondertussen houden we continu de temperatuur, ademhaling, saturatie, hartslag en het bewustzijn in de gaten.”
Het effect is meestal snel zichtbaar. “Wat je hoort te zien is dat de lichaamstemperatuur zakt en dat iemand weer helder wordt. Maximaal ligt iemand twintig minuten in het koelbad. We stoppen eerder wanneer de temperatuur onder de 38,9°C komt of wanneer we moeten reanimeren. Als het goed is gegaan laten we de persoon uitrusten in de nazorgruimte, waarna diegene meestal weer naar huis kan.”
Hoe voorkom je een hitteberoerte?
Liever voorkom je natuurlijk dat het zover komt. “Loop je binnenkort een marathon of heb je een andere zware inspanning, dan is training is natuurlijk erg belangrijk”, zegt Toby. “Je moet goed naar je lichaam luisteren. Al snap ik dat het lastig is om als renner onderscheid te maken tussen ‘het gaat mis’ en ‘ik heb het even zwaar’.”
Zijn advies: check regelmatig bij jezelf hoe je je voelt. “Nóg beter is om samen met iemand te rennen om elkaar in de gaten te houden. Als je merkt dat de persoon met wie je bent vreemde antwoorden geeft, er slecht uitziet of ‘leeg’ uit de ogen begint te kijken, moet je direct stoppen en hulp zoeken.”
Het Rode Kruis bij marathons
Naast de Medische dienst zijn er ook andere hulpverleners van het Rode Kruis aanwezig langs het parcours. Er staan hulpposten voor eerstehulpverlening langs de route en bike-teams volgen de marathon op de fiets. Zo kunnen ze zich snel over langere afstanden verplaatsen en zijn daardoor snel ter plaatse wanneer hulp nodig is.
