Juni was heet, en daar moeten we aan gaan wennen

Europa is in de ban van de hitte. Hittegolven, natuurbranden en temperatuurrecords domineren het nieuws. Een onlangs gepubliceerd onderzoek naar de hitte in Europa laat weinig ruimte over voor twijfel: we kunnen er maar beter aan wennen. “Het extreme van nu, wordt in de toekomst normaal.”

Hitte is niet onschuldig, dat is inmiddels wel duidelijk. Europa is het continent dat het snelst opwarmt, en dat is gevaarlijk. Hittegolven kosten in Europa meer levens dan alle andere natuurrampen samen. Onderzoekers Carolina Pereira Marghidan (Rode Kruis Klimaatcentrum) en Sjoukje Philip (KNMI) werkten mee aan het recente onderzoek naar de extreme hitte in Europa. Wij spraken hen en kregen antwoord op zes brandende vragen.

1. Komt de hitte van de afgelopen weken door klimaatverandering?

Sjoukje: “Zonder klimaatverandering was de extreme hitte zoals we die nu zien vrijwel onmogelijk geweest, dat is in de meetresultaten duidelijk zichtbaar. We zien dat de extreme hitte direct verband houdt met klimaatverandering en de toegenomen uitstoot van broeikasgassen. De opwarming gaat zelfs zo hard dat je het binnen een mensenleven al kunt zien. In 2003 vond de eerste grote hittegolf van de eeuw plaats, maar inmiddels zijn de temperaturen al veel extremer dan toen. Een vergelijkbare hittegolf in juni zou destijds ongeveer twee graden koeler zijn geweest dan nu.”

2. En speelt El Niño nog een rol bij deze hitte?

Sjoukje: “Daar hebben we nog naar gekeken, maar dat blijkt niet zo te zijn. Eigenlijk merken we in Europa nauwelijks de directe gevolgen van El Niño, en in Nederland al helemaal niet.”

3. Wat zijn de risico’s van hitte?

Carolina: “Het kost veel energie om je lichaam af te koelen, vooral ouderen en mensen met een chronische ziekte lopen daardoor gevaar. Bij de afgelopen hittegolf was de luchtvochtigheid hoog, waardoor het ook heel benauwd was. Je zweet kan dan niet goed verdampen waardoor je je warmte moeilijk kwijt kan, dat kan heel gevaarlijk zijn. Ook of er wind staat en of de zon schijnt heeft invloed op of jij je lichaam wel of niet af kan koelen.”

Sjoukje: “Het gaat ook over of je je tegen de hitte kan beschermen. Als je thuis een airco hebt, kan ik me voorstellen dat je denkt: de hitte kan mij niets schelen, ik slaap toch wel want ik heb ’s nachts de airco aan. Maar dat is niet voor iedereen een optie. Sommige huizen worden ook veel warmer dan andere, dan kan het echt slaapproblemen opleveren.”

4. Als je op vakantie gaat naar een ander land is het soms ook erg heet, maar voelt het minder vervelend. Hoe kan dat?

Carolina: “Dat kan komen doordat de warmte daar minder vochtig is. In Zuid-Europa is dat vaak het geval. Maar het komt ook doordat je leven op vakantie meestal veel rustiger is. Hier in Nederland gaat je leven gewoon door: je moet naar je werk, boodschappen doen, vrienden zien, ga zo maar door. Dan is de hitte vervelender dan wanneer je een boekje leest aan zee.”

5. Hoe ziet de toekomst eruit op dit gebied?

Sjoukje: “De wereld wordt warmer, dus de temperatuurextremen worden hoger. We zullen dus vaker zulke hitte gaan zien. Ook zijn er meer periodes van droogte. Die combinatie van droogte en hitte zorgt voor brandgevaarlijk weer en daarmee een groeiende kans op bosbranden. De relatie tussen klimaatverandering en toenemende hitte is helder. Als klimaatverandering niet stopt, wordt het extreme van nu in de toekomst normaal. We zullen dus moeten wennen aan de hitte.”

6. Zijn we daarop voorbereid?

Carolina: “Europa is beter voorbereid dan ooit. De meeste landen hebben nu bijvoorbeeld hitteplannen liggen. Maar de temperatuur blijft stijgen en de bijkomende risico’s blijven toenemen. Er moet dus meer gebeuren, zowel op de korte als lange termijn. Tijdens extreme hitte is gezondheidscommunicatie essentieel, over hoe je je lichaam koel kunt houden in de hitte. Verder moeten hitteplannen regelmatig worden geëvalueerd en aangepast. Er zijn nu bijvoorbeeld meer ouderen dan tien jaar geleden, daarmee veranderen de risico’s bij extreme hitte. Op de lange termijn moet er bijvoorbeeld klimaatbestendig gebouwd worden, veel gebouwen zijn namelijk niet goed aangepast aan de hitte van de toekomst. En natuurlijk moeten we ons best doen om verdere opwarming tegen te gaan. Als we de uitstoot van broeikasgassen niet omlaag krijgen, zal de hitte in de toekomst alleen maar erger worden.”

Het Rode Kruis en hitte

Rode Kruis-verenigingen in heel Europa staan klaar om te helpen als de temperatuur stijgt. Dat doen we niet alleen tijdens extreme hitte, maar ook in de voorbereiding daarop. Om de gezondheid van mensen te beschermen zetten we bijvoorbeeld in op goede waarschuwingssystem, voorlichting en plekken om af te koelen. Ook bieden we eerste hulp en ondersteunen we hulpdiensten bij natuurbranden.

In Nederland helpen we gemeenten bij het ontwikkelen van lokale hitteplannen. Ook informeren we mensen over de gevaren van hitte en hoe ze zichzelf kunnen beschermen. Zo helpen we met bewustwording én voorbereiding op de steeds warmere zomers.