Liefde en misinformatie: de grootste vijanden in de strijd tegen ebola  

In de Democratische Republiek Congo zijn meerdere zorginstellingen aangevallen door mensen die de lichamen van hun overleden geliefden wilden ophalen. Bij ebola gelden strikte regels rondom afscheid nemen, waardoor nabestaanden hun geliefden niet meer kunnen aanraken of ritueel wassen. Juist dat maakt de ziekte zo moeilijk te bestrijden. Daarnaast verspreiden angst en geruchten zich net zo snel als het virus. Hoe pak je een uitbraak aan, als medische zorg alleen niet genoeg blijkt?

Sinds de uitbraak van een nieuwe variant van het ebolavirus in de Democratische Republiek Congo (DRC) en omliggende landen zetten we alles op alles om de infectieziekte in te dammen. Iedere minuut telt, want het virus verspreidt razendsnel en is extreem dodelijk, vooral omdat voor deze variant nog geen goedgekeurd vaccin of behandeling is. Inmiddels zijn drie van onze vrijwilligers in DRC overleden aan het virus. Zij werden waarschijnlijk in maart besmet terwijl ze hulpverleenden, nog voordat er sprake was van een officiële uitbraak.

Liefde is… dodelijk

Wanneer iemand overlijdt aan ebola, kan het lichaam het virus nog maanden bij zich dragen. In DRC hebben mensen traditionele rituelen als iemand overleden is. Zo eten nabestaanden samen, vieren ze het leven van de overleden dierbare en wassen ze het lichaam.

Maar dit brengt levensgevaarlijke risico’s met zich mee. Eén aanraking kan al genoeg zijn voor besmetting. Het virus verspreidt zich via direct contact met bloed of andere lichaamsvloeistoffen van een besmet of overleden persoon. Ook contact met besmette voorwerpen, zoals kleding, lakens of naalden, kan het virus overdragen. Het probleem is niet onwil, maar liefde en traditie. Juist daarom is het zo lastig om deze gewoonten te veranderen.

De tweede vijand: misinformatie

Misinformatie is minstens zo gevaarlijk als het virus zelf. Tijdens eerdere uitbraken gingen geruchten rond dat ebola helemaal niet bestond, of dat mensen in behandelcentra expres ziek werden gemaakt. Dat ondermijnt vertrouwen en zorgt ervoor dat mensen hulp vermijden. Fabeltjes kunnen dus letterlijk mensen hun leven kosten.

Effectieve bestrijding hangt daarom niet alleen af van medische zorg, maar vooral van vertrouwen binnen gemeenschappen.

De oplossing: vertrouwen van binnenuit

Lokale vrijwilligers van het Rode Kruis spelen daarom een belangrijke rol in de bestrijding van ebola. Ze komen uit de gemeenschap zelf: dokters, leraren en lokale leiders. Het zijn mensen die de taal spreken, de cultuur kennen en het vertrouwen al hebben. Doordat zij midden in de gemeenschap staan, volgen mensen hun adviezen veel sneller op.

Speciaal getrainde teams van het Rode Kruis helpen nabestaanden om hun geliefden op een veilige én waardige manier te begraven. Dat gaat volgens strikte protocollen, bijvoorbeeld hoe je omgaat met het lichaam en hoe je auto’s die een kist hebben vervoerd moet ontsmetten.

Hulp komt moeilijk op de juiste plek

Ondertussen blijft het een enorme uitdaging om hulp op de juiste plek te krijgen. De zwaar getroffen regio Ituri is moeilijk bereikbaar. Het vliegveld van Bunia, een van de weinige toegangswegen, is pas net weer geopend. Daardoor komen hulpgoederen vaak via lange, kostbare omwegen het gebied binnen, bijvoorbeeld via buurlanden zoals Oeganda.

Omdat materialen schaars zijn, werken hulporganisaties nauw samen en delen ze wat ze hebben. Zo vervoerde het Rode Kruis dertien speciale begrafeniskits naar Oost‑Congo. Dit is genoeg om zo’n tweehonderd families te helpen hun overleden dierbaren veilig en waardig te begraven. Het zijn kleine stappen vooruit, in omstandigheden die elke dag veranderen.

Vooruitgang, maar de strijd is nog lang niet gestreden

Hulpverleners van het Rode Kruis werken dag en nacht om het virus terug te dringen. Voorzichtig worden de eerste resultaten zichtbaar. Steeds meer families krijgen een veilige en waardige begrafenis en ook het contactonderzoek verbetert. Mensen die mogelijk besmet zijn, worden 21 dagen gevolgd, waardoor nieuwe besmettingen sneller in beeld komen en verdere verspreiding kan worden beperkt.

Toch blijft de werkelijkheid fragiel. De uitbraak is nog lang niet onder controle en de omstandigheden veranderen voortdurend. Moeilijk bereikbare gebieden, logistieke obstakels en wantrouwen in gemeenschappen maken het werk complex. Om iedereen te kunnen bereiken die bescherming nodig heeft, zijn extra middelen hard nodig. Jouw steun kan direct levens redden. Help je mee?